Είκοσι χρόνια μετά την πρεμιέρα της Marie Antoinette, η ταινία της Sofia Coppola εξακολουθεί να μοιάζει παράξενα σύγχρονη. Ένα νέο φωτογραφικό βιβλίο του Andrew Durham επιστρέφει τώρα στα γυρίσματα και συγκεντρώνει περισσότερες από 350 εικόνες από εκείνη την περίοδο: τους ηθοποιούς ανάμεσα στις λήψεις, τα διαλείμματα, τις πρόβες, τις Βερσαλλίες εκτός κάδρου και όλη τη σύγχρονη ζωή που συνέχιζε να υπάρχει γύρω από τα κοστούμια του 18ου αιώνα.
Στις φωτογραφίες, η Kirsten Dunst εμφανίζεται με τις περίτεχνες περούκες και τα φορέματα της Μαρίας Αντουανέτας να καπνίζει, να ξεκουράζεται ή να περιφέρεται ανάμεσα στις λήψεις. Ο Jason Schwartzman κάθεται δίπλα της μπροστά σε έναν ασημένιο φορητό υπολογιστή, κομπάρσοι μιλούν σε κινητά τηλέφωνα φορώντας κοστούμια εποχής και άλλοι έχουν από κάτω New Balance, Puma ή Converse. Σε μια ακόμη εικόνα, οι δύο πρωταγωνιστές μοιράζονται ένα iPod πρώτης γενιάς.
Αυτό ακριβώς κάνει τις φωτογραφίες να ταιριάζουν τόσο πολύ με την ίδια την ταινία. Η Coppola είχε ήδη χτίσει τη Marie Antoinette πάνω στην εσκεμμένη σύγκρουση εποχών: New Order και Bow Wow Wow στο soundtrack, Converse ανάμεσα στα παπούτσια της βασιλικής αυλής, εφηβική μελαγχολία εκεί όπου μια συμβατική ιστορική παραγωγή θα επέλεγε μουσειακή απόσταση. Οι εικόνες του Durham δεν καταστρέφουν την ψευδαίσθηση των Βερσαλλιών· δείχνουν πόσο φυσικά συνυπήρχε με το 2005.
Ο Durham βρισκόταν σχεδόν καθημερινά στα γυρίσματα με μια μικρή Contax 35mm. Είχε γνωρίσει τη Coppola στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και είχαν ήδη συνεργαστεί στο Hi Octane και στο Lick the Star, όταν εκείνη τον κάλεσε να τη συνοδεύσει στη Γαλλία για την τρίτη μεγάλου μήκους ταινία της. Από περίπου 2.000 φωτογραφίες που τράβηξε τότε, περισσότερες από 350 συγκεντρώθηκαν τελικά στο Making Marie Antoinette.
Το υλικό δεν περιορίζεται στο πλατό. Ο Durham φωτογράφιζε την καθημερινότητα των ηθοποιών και του συνεργείου, τα βράδια εκτός γυρισμάτων, τις προετοιμασίες, αλλά και την πρεμιέρα της ταινίας στις Κάννες. Μερικές από αυτές τις εικόνες είχαν δημοσιευθεί τότε στη γαλλική Vogue και αργότερα άρχισαν να κυκλοφορούν ξανά στο Tumblr, στο Pinterest και στο Instagram, συχνά χωρίς καν να είναι πια σαφές από πού προέρχονταν.
Το βιβλίο τις επαναφέρει τώρα στο περιβάλλον όπου δημιουργήθηκαν. Και κυρίως υπενθυμίζει πόσο σχολαστικά είχε κατασκευαστεί ο κόσμος της Coppola: αληθινά λουλούδια γέμιζαν τις Βερσαλλίες, τα κοστούμια σχεδιάστηκαν από τη Milena Canonero, τα παπούτσια από τον Manolo Blahnik και ακόμη και τα γλυκά και οι ανθοσυνθέσεις ακολουθούσαν τη χρωματική παλέτα της ταινίας. Η λεπτομέρεια δεν ήταν διακοσμητική· ήταν μέρος ολόκληρης της αίσθησης του κόσμου που ήθελε να φτιάξει.
Οι φωτογραφίες του Durham, όμως, αφήνουν να φαίνεται ό,τι η τελική ταινία εξαφανίζει: συνεργεία, καλώδια, κινητά τηλέφωνα, χάρτινα ποτήρια, κουτιά χυμών, αθλητικά παπούτσια, τσιγάρα και ανθρώπους που περιμένουν την επόμενη λήψη. Κι αντί αυτά τα στοιχεία να μικραίνουν τη μαγεία της ταινίας, την κάνουν πιο εντυπωσιακή. Βλέπεις πόσο τεχνητός ήταν ο κόσμος των Βερσαλλιών και, ταυτόχρονα, πόσο πειστικά λειτουργούσε.
Η πιο γνωστή ίσως εικόνα του αρχείου δείχνει την Dunst και τον Schwartzman με τα κοστούμια της Μαρίας Αντουανέτας και του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, σκυμμένους πάνω από έναν φορητό υπολογιστή. Ο Durham θυμάται ότι ο Schwartzman έδειχνε στην Dunst ένα μικρό βίντεο που είχε φτιάξει σαν παρωδία του MTV Cribs. Η φωτογραφία απέκτησε στη συνέχεια δική της ζωή, κυκλοφόρησε ανεξάρτητα από την ταινία και έφτασε μέχρι και σε μπλουζάκια.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που σήμερα μοιάζει σχεδόν ιστορικό. Η Marie Antoinette γυρίστηκε το 2005, λίγο πριν από την εμφάνιση του iPhone, και τα τηλέφωνα που βλέπουμε στις φωτογραφίες ανήκουν ήδη σε έναν άλλο ψηφιακό κόσμο. Οι άνθρωποι μιλούν στα κινητά τους, αλλά δεν φωτογραφίζουν συνεχώς τον εαυτό τους και δεν ανεβάζουν κάθε στιγμή από το πλατό. Ο Durham έχει πει ότι, λίγα χρόνια αργότερα, οι ίδιες φωτογραφίες πιθανότατα δεν θα είχαν την ίδια σπανιότητα.
Όταν η Marie Antoinette παρουσιάστηκε στις Κάννες το 2006, οι αντιδράσεις ήταν διχασμένες. Είκοσι χρόνια αργότερα, είναι πολύ πιο εύκολο να δει κανείς πόσο μακριά έφτασε η επιρροή της. Η ένωση της ιστορικής ταινίας με την ποπ μουσική, τη μόδα, την εφηβεία και τη σύγχρονη γυναικεία εμπειρία άνοιξε έναν δρόμο που αργότερα θα γινόταν πολύ πιο οικείος, από την Ευνοούμενη μέχρι το Bridgerton.
Το Making Marie Antoinette δεν λειτουργεί λοιπόν μόνο ως αναμνηστικό για μια ταινία που έγινε cult. Καταγράφει τη στιγμή κατά την οποία η Coppola έφτιαχνε τον 18ο αιώνα μέσα από τη ματιά μιας νέας γυναίκας των αρχών του 21ου — χωρίς ποτέ να προσποιείται ότι μπορούσε ή ήθελε να εξαφανίσει εντελώς το παρόν.
Γι’ αυτό και οι φωτογραφίες πίσω από τη Marie Antoinette μοιάζουν τόσο οργανικά με την ίδια την ταινία. Στις Βερσαλλίες της Sofia Coppola, το παρελθόν δεν ήταν ποτέ αποκομμένο από το τώρα.
Με στοιχεία από Dazed
