Λίγο πριν από το διάλειμμα, οι σύντροφοι του Οδυσσέα είχαν μόλις μεταμορφωθεί σε γουρούνια, μέσα σε μια γκροτέσκα σκηνή μέθης, τυριού και απώλειας ελέγχου. Ύστερα, τα φώτα άναψαν στο θερινό Arian στην αθηναϊκή Ριβιέρα και από τα ηχεία ακούστηκε το Eternal Flame των Bangles. Κανείς δεν έδειχνε ιδιαίτερα έτοιμος για hot dog.
Κάπως έτσι, η Οδύσσεια του Christopher Nolan έγινε στην Ελλάδα κάτι παραπάνω από κινηματογραφικό γεγονός. Έγινε αφορμή να επιστρέψει στο προσκήνιο μια παλιά ελληνική συνήθεια: το διάλειμμα στη μέση της ταινίας. Ο Nolan μπορεί να μην ήθελε διάλλειμα στη σχεδόν τρίωρη μεταφορά του ομηρικού έπους. Στις ελληνικές αίθουσες, όμως, ο σκηνοθέτης δεν έχει πάντα τον τελευταίο λόγο.
Στο Σινέ Φοίβος στο Περιστέρι, μια αίθουσα που λειτουργεί εδώ και 72 χρόνια, το διάλειμμα είναι σχεδόν αδιαπραγμάτευτο. Οι θεατές θέλουν να πάνε στην τουαλέτα, να καπνίσουν, να μιλήσουν για την ταινία, να πάρουν κάτι από το κυλικείο και κυρίως να μη χάσουν ούτε πέντε λεπτά από αυτό που βλέπουν. Στην Οδύσσεια, το διάλειμμα μπήκε σε μια πιο ήσυχη στιγμή, όταν ο Οδυσσέας απομακρύνεται από το νησί της Κίρκης.
Η υπόθεση ακούγεται σαν χαριτωμένη ελληνική ιδιοτροπία, αλλά είναι κάτι πιο ενδιαφέρον. Το διάλειμμα θυμίζει ότι η κινηματογραφική αίθουσα δεν είναι απλώς οθόνη. Είναι σώμα, χρόνος, καρέκλα, τουαλέτα, τσιγάρο, καλοκαιρινή αυλή, κυλικείο, ψίθυρος, ενόχληση, κουβέντα. Ο θεατής δεν είναι κουμπί παύσης σε πλατφόρμα streaming. Είναι άνθρωπος που κάθεται μαζί με άλλους ανθρώπους στο σκοτάδι.
Στην Αθήνα, το διάλειμμα υπήρξε για δεκαετίες μέρος της κινηματογραφικής εμπειρίας. Στα πρώτα χρόνια, όταν άλλαζαν οι μπομπίνες, μπορούσε να υπάρχει ακόμη και μουσική ή μικρό θέαμα. Ως τη δεκαετία του 1960, όταν η πόλη είχε τουλάχιστον 350 αίθουσες, το διάλειμμα είχε γίνει κοινωνική στιγμή. Με την άφιξη των πολυκινηματογράφων, την ψηφιακή προβολή και αργότερα τους περιορισμούς της πανδημίας, η συνήθεια υποχώρησε. Στα θερινά, όμως, δεν εξαφανίστηκε ποτέ.
Εκεί, το διάλειμμα δεν είναι μόνο λειτουργική ανάγκη. Είναι μέρος της ίδιας της γοητείας. Στη Δεξαμενή, στο Σινέ Παρί, στο Σινέ Άλσος, σε αυλές, ταράτσες και κήπους, η παύση γίνεται μικρή ανάσα μέσα στη νύχτα. Κάποιοι αγοράζουν τυρόπιτα ή βυσσινάδα, άλλοι καπνίζουν, άλλοι κοιτούν την Ακρόπολη, άλλοι αποφασίζουν αν η ταινία αξίζει να συνεχιστεί ή αν η βραδιά πρέπει να συνεχιστεί αλλού.
Για τις αίθουσες, υπάρχει και πρακτικός λόγος. Τα έσοδα του διαλείμματος από φαγητό και ποτό είναι συχνά κρίσιμα, ειδικά για μικρούς κινηματογράφους που δεν έχουν κρατική στήριξη και παλεύουν να επιβιώσουν. Στο Σινέ Άλσος, οι ενδιάμεσες πωλήσεις μπορεί να αντιστοιχούν περίπου στο 30% των κερδών. Το διάλειμμα, λοιπόν, είναι και οικονομία της αίθουσας.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι και κοινωνική τελετουργία. Στο ίδιο σινεμά, κάποτε το διάλειμμα χρησιμοποιήθηκε για πρόταση γάμου, με βίντεο που προβλήθηκε στη μέση της βραδιάς και καταχειροκροτήθηκε από το κοινό. Ο καθηγητής και συγγραφέας Βρασίδας Καραλής θυμάται ιστορίες ανθρώπων που γνωρίστηκαν στην ουρά του κυλικείου, ανάμεσα σε ποπ κορν, πασατέμπο και συζητήσεις για την επανάσταση, τον Μπερτολούτσι και το τέλος της καπιταλιστικής σκληρότητας.
Φυσικά, δεν αγαπούν όλοι το διάλειμμα. Υπάρχουν θεατές που το αντιμετωπίζουν ως βίαιη διακοπή της έντασης, ειδικά σε ταινίες τρόμου ή σε μεγάλες δραματικές κορυφώσεις. Άλλοτε, όμως, η στιγμή είναι σχεδόν τέλεια: μια ταινία διακόπτεται ακριβώς τη στιγμή που ο ήρωας ουρεί στο πάτωμα και όλη η αίθουσα παίρνει το μήνυμα.
Οι χειριστές προβολής και οι αιθουσάρχες έχουν τους δικούς τους τρόπους να αποφασίζουν πού θα μπει η παύση. Άλλοι πηγαίνουν κατευθείαν στη μέση του ψηφιακού αρχείου και ψάχνουν ένα λογικό σημείο αλλαγής. Άλλοι βλέπουν ολόκληρη την ταινία για να αποφύγουν δράση, κορύφωση ή σκηνή που δεν πρέπει να κοπεί. Το διάλειμμα είναι μικρή τέχνη επιμέλειας: πρέπει να σε βγάλει από την ταινία χωρίς να την προδώσει.
Γι’ αυτό η Οδύσσεια του Nolan είναι ιδανική περίπτωση. Ένα έργο για περιπλάνηση, επιστροφή, σωματική δοκιμασία και χρόνο συναντά μια ελληνική αίθουσα που αρνείται να συμπεριφερθεί σαν απλό μηχάνημα αναπαραγωγής. Αν η ταινία κρατά σχεδόν τρεις ώρες, το ελληνικό σινεμά θυμίζει ότι ο θεατής έχει κι αυτός διαδρομή να διανύσει.
Μπορεί για τον Nolan το διάλειμμα να είναι ρήγμα στη μορφή. Για τις ελληνικές αίθουσες, είναι μέρος της μορφής. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το σινεμά κρατά κάτι από την παλιά του συλλογικότητα: την παύση, το βλέμμα στον διπλανό, το σχόλιο στην αυλή, το δεύτερο μισό της ταινίας που αρχίζει αφού έχεις επιστρέψει στη θέση σου λίγο διαφορετικός.
Η Οδύσσεια, στην Ελλάδα, δεν παίζεται απλώς. Διακόπτεται. Και μέσα σε αυτή τη διακοπή θυμίζει κάτι που το streaming δεν μπορεί να αναπαράγει: ότι το σινεμά δεν είναι μόνο εικόνα.
Είναι και το σώμα που αντέχει, κουράζεται, σηκώνεται, επιστρέφει και ξαναμπαίνει στο σκοτάδι.
Με στοιχεία από The Guardian
