Του Γεράσιμου Σεραφειμίδη
Η προσπάθεια του Ιράν να επιβάλει καθεστώς διοδίων για την ασφαλή διέλευση πλοίων από το Ορμούζ θα μπορούσε να έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην παγκόσμια ναυτιλία με κατακόρυφη αύξηση του κόστους. Αυτό συμβαίνει καθώς εάν ο πόλεμος με το Ιράν δημιουργήσει προηγούμενο μετατροπής των ναυτιλιακών chokepoints σε “διόδια” και το καθεστώς εφαρμοζόταν και από άλλα κράτη που ελέγχουν στρατηγικά θαλάσσια περάσματα τότε τα κόστη θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα $136 δισ. ετησίως.
Αναλυτές της εταιρείας δεδομένων Kpler σημειώνουν, σύμφωνα με το TradeWinds, ότι η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν έχει πυροδοτήσει συζητήσεις γύρω από το μέλλον της ελευθερίας των θαλασσών, καθώς ολοένα και περισσότερα κράτη εξετάζουν ευκαιρίες άντλησης εσόδων.
Η προσπάθεια του Ιράν να ελέγξει την πύλη προς την Μέση Ανατολή μέσω ενός συστήματος που έχει χαρακτηριστεί ως “Tehran Tollbooth” ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για αμφισβήτηση αιώνων ελεύθερου παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, αναφέρει η μελέτη της Kpler.
Στη σχετική έκθεση υποστηρίζεται πως η επιβολή διοδίων θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα πιο ακριβό, κατακερματισμένο και στρατιωτικοποιημένο σύστημα παγκόσμιου εμπορίου, ενώ παράλληλα θα απέφερε δισεκατομμύρια δολάρια στα κράτη που αστυνομεύουν τα στρατηγικά περάσματα.
“Τα Στενά του Ορμούζ είναι το πιο κοντινό παράδειγμα που έχει γνωρίσει ο κόσμος στη σύγχρονη ιστορία σε μια επανεμφάνιση κυρίαρχων “διοδίων” σε στρατηγικές θαλάσσιες οδούς”, αναφέρει η έκθεση της Kpler.
Η επιβολή χρεώσεων για τη διέλευση από στρατηγικά θαλάσσια περάσματα “θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες ανεκμετάλλευτες ευκαιρίες κρατικών εσόδων στη σύγχρονη παγκόσμια οικονομία”.
Αλλάζει μία αρχή που ισχύει από το 17 αιώνα
Εάν επιβληθεί το “Tehran Tollbooth” τότε θα αλλάξει μία αρχή η οποία μετράει περισσότερους από 4 αιώνες εφαρμογής. Ο Ολλανδός νομικός Hugo Grotius διατύπωσε για πρώτη φορά το 1609 την αρχή της ελευθερίας των θαλασσών, η οποία έκτοτε αποτελεί τη βάση του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου.
Η αρχή αυτή έβαλε τέλος στο χάος προηγούμενων αυτοκρατοριών, όταν βασιλιάδες και αυτοκράτορες επέβαλλαν συστηματικά τέλη σε πλοία που διέσχιζαν τις θάλασσες.
Η Kpler καταλήγει: “Το ερώτημα είναι εάν ο κόσμος είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει ένα σύστημα που διέπει το θαλάσσιο εμπόριο από το 1609. Αν η ελευθερία των θαλασσών πάψει να αντιμετωπίζεται ως θεμελιώδης αρχή και μετατραπεί σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης, τότε η ίδια η παγκοσμιοποίηση ενδέχεται να εισέρχεται σε μια εντελώς διαφορετική εποχή”.
Στενά της Μαλάκας: Θα έχουν τα περισσότερα έσοδα
Η μελέτη, η οποία βασίζεται σε ναυτιλιακές ροές και εναλλακτικές διαδρομές, καταδεικνύει ότι τα Στενά της Μαλάκας διαθέτουν το μεγαλύτερο δυναμικό άντλησης εσόδων από οποιοδήποτε ναυτιλιακό chokepoint παγκοσμίως.
Το στενό μήκους 900 χιλιομέτρων αποτελεί τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ Ανατολικής Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, διαχειριζόμενο σχεδόν το 22% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, το οποίο υψηλότερο ακόμη και από εκείνο των Στενών του Ορμούζ.
Θα μπορούσε, επομένως να αποφέρει 72 δισ. δολάρια ετησίως σε Ινδονησία, Μαλαισία και Σιγκαπούρη ετησίως, από περίπου 288.000 διελεύσεις φορτωμένων πλοίων κάθε χρόνο.
Τα συμπεράσματα βασίζονται στη μέγιστη χρέωση που έχει προτείνει το Ιράν: 1 δολάριο ανά βαρέλι για τη μεταφορά υγρών φορτίων ή ανά τόνο για dry bulk και LNG φορτία. Για τα containerships, η μέγιστη χρέωση που εξετάζεται είναι 100 δολάρια ανά container.
Μάλιστα, η ανάλυση αυτή δε φαίνεται να εξετάζει ένα θεωρητικό σενάριο βάσει των όσων λέγονται και γίνονται από πλευράς του Ιράν ώστε να υπάρξει ειρήνη, καθώς και άλλα κράτη φλερτάρουν με την ιδέα των διοδίων, ολοένα και περισσότερο. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι και ο υπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας, Purbaya Yudhi Sadewa, ο οποίος έχει ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων.
“Βρισκόμαστε πάνω σε μία στρατηγική παγκόσμια εμπορική και ενεργειακή διαδρομή, ωστόσο τα πλοία διέρχονται από τα Στενά της Μαλάκας χωρίς να πληρώνουν. Δεν είμαι βέβαιος αν αυτό είναι σωστό ή λάθος”, δήλωσε σε εκδήλωση στην Τζακάρτα τον περασμένο μήνα.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump επίσης δεν απέρριψε αρχικά την ιδέα επιβολής διοδίων στα Στενά του Ορμούζ, αλλά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα μοιράζονταν τα έσοδα.
Ωστόσο, οποιοδήποτε σύστημα διοδίων θα απαιτούσε ριζική αλλαγή της σημερινής φιλοσοφίας, τη στιγμή που ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) συνεχίζει να υποστηρίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Τη Δευτέρα, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio δήλωσε: “Δεν υπάρχει καμία χώρα στον κόσμο που να στηρίζει ένα σύστημα διοδίων, πέρα από το καθεστώς του Ιράν”.
Γιβραλτάρ και Ταϊβάν θα μπορούσαν να έχουν έσοδα αλλά θα δημιουργούσαν διαμάχες μεταξύ κρατών
Το δεύτερο πέρασμα στη λίστα, το Στενό του Γιβραλτάρ, αναδεικνύει επίσης πώς οι διεθνείς εντάσεις θα μπορούσαν να αυξηθούν μέσω της επιβολής διοδίων. Ισπανία, Μαρόκο και Ηνωμένο Βασίλειο, μέσω της σχέσης τους με το Γιβραλτάρ, θα μπορούσαν θεωρητικά να μοιραστούν έσοδα 18,5 δισ. δολαρίων ετησίως.
Ωστόσο, το βρετανικό υπερπόντιο έδαφος αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ισπανίας, μετά την παραχώρησή του πριν από περισσότερα από 300 χρόνια. Η προοπτική δισεκατομμυρίων εσόδων θα μπορούσε να αναζωπυρώσει αυτή τη διαμάχη.
“Ιστορικά, το Γιβραλτάρ αντιπροσώπευε τη στρατιωτική κυριαρχία πάνω στη θαλάσσια πρόσβαση”, αναφέρει η έκθεση της Kpler. “Σε έναν κόσμο βασισμένο σε διόδια, μετατρέπεται επίσης σε ένα κρατικό περιουσιακό στοιχείο υποδομών με δυνατότητα εμπορικής εκμετάλλευσης”.
Μία ακόμα περιοχή που θα μπορούσε να αποφέρει δισ. $ μέσω της επιβολής διοδίων είναι τα Στενά της Ταϊβάν με το ποσό να ανέρχεται στα 12,7 δισ. $ δολαρίων ετησίως. Θα μπορούσε, ωστόσο, να πυροδοτήσει οικονομικές και κυριαρχικές διαμάχες μεταξύ Ταϊβάν και Κίνας, σύμφωνα με τη μελέτη των αναλυτών Michelle Brouhard και Baptiste Colmagro της Kpler.
Τα Στενά του Ορμούζ ως διαπραγματευτικό χαρτί
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με τη μελέτη, δεν βρίσκεται τόσο στα ποσά που θα μπορούσαν να εισπραχθούν, όσο στο προηγούμενο που δημιουργείται. Τα πιθανά έσοδα υπολογίζονται στα 10,7 δισ. Δολάρια, τα οποία είναι αρκετά χαμηλότερα από εκείνα της Μαλάκας, παρά τη σημασία τους για το παγκόσμιο πετρελαϊκό εμπόριο.
Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ για να αποσπά παραχωρήσεις με τρόπους που μέχρι πρότινος θεωρούνταν “αδιανόητοι”, σύμφωνα με την έκθεση.
Το Ιράν έχει ήδη δημιουργήσει την Persian Gulf Strait Authority και, σύμφωνα με πληροφορίες, συνεργάζεται με το Ομάν για τη δημιουργία ενός σχετικού συστήματος. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και αξιωματούχοι έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων αλλά και παροχής υπηρεσιών war risk ασφαλίσεων, με στόχο την ενίσχυση των κρατικών εσόδων.
