Η σκηνή επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά: μια θολή σιλουέτα στον ορίζοντα, ένα σκάφος που αγκομαχά, δεκάδες μάτια βουτηγμένα στον τρόμο και στην ελπίδα. Τον Δεκέμβριο, οι νότιες ακτές της Κρήτης και η Γαύδος βίωσαν ένα χωρίς προηγούμενο κύμα ανθρώπων που διακινδύνευσαν τη ζωή τους για να φτάσουν στην Ευρώπη. Το Λιμενικό Σώμα και η FRONTEX αναγκάστηκαν να δώσουν αγώνα για κάθε ανθρώπινη ζωή: από τις 19 έως και τις 27 Δεκεμβρίου, περισσότεροι από 2.500 άνδρες, γυναίκες και παιδιά εντοπίστηκαν ή διασώθηκαν, μέσα σε συνθήκες που έκαναν τους πιο έμπειρους αξιωματικούς να ανατριχιάσουν.
Όλες αυτές οι ιστορίες έχουν κοινό παρονομαστή: τη Λιβύη. Από τις ακτές μιας χώρας που βυθίζεται στην ανωμαλία, οικογένειες πληρώνουν χιλιάδες δολάρια σε διακινητές για μια θέση σε σαπιοκάραβα. Η διαδρομή προς την Ιταλία έχει γίνει σχεδόν αδύνατη λόγω αυστηρών ελέγχων, κι έτσι η Κρήτη μετατρέπεται σε «δεύτερη Λαμπεντούζα».
Η Κρήτη και η Γαύδος βρέθηκαν στο επίκεντρο ενός πρωτοφανούς κύματος μεταναστών τις τελευταίες ημέρες του Δεκεμβρίου. Οι βάρκες και τα σαπιοκάραβα που έφθαναν διαρκώς έδωσαν στην εορταστική περίοδο έναν σκοτεινό τόνο. Ακολουθεί ένας σύντομος απολογισμός, με τις ημερομηνίες, τα σημεία και τον αριθμό των ανθρώπων που διασώθηκαν ή αποβιβάστηκαν:
| Ημερομηνία | Περιοχή/Περιγραφή | Αριθμός μεταναστών |
|---|---|---|
| 19 Δεκ. | Υπερφορτωμένο αλιευτικό 35 ν.μ. νοτιοανατολικά της Γαύδου | 545 |
| 19 Δεκ. | Γαύδος – ομάδα που αποβιβάστηκε μόνη της | 150 |
| 19 Δεκ. | Καλές Λιμένες – δύο μικρές λέμβοι | 37 + 53 |
| 19 Δεκ. | Χρυσή – ομάδα σε ακατοίκητο νησί | 44 |
| 19 Δεκ. | Παραλίες Ιεράπετρας και Σαρίκαμπος | 35 + 35 + 62 |
| 20 Δεκ. | Σκάφος 48 ν.μ. νοτιοανατολικά Γαύδου | 33 |
| 20 Δεκ. | Λέμβος 45 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων | 27 |
| 20 Δεκ. | Ψαρή Φοράδα – λέμβος | 35 |
| 20 Δεκ. | Γαύδος – Τρυπητή (αποβίβαση χωρίς βοήθεια) | 32 |
| 20 Δεκ. | Ψαρή Φοράδα/Χρυσή/Καθαράδες | 44 + 35 + 35 |
| 21 Δεκ. | Καλοί Λιμένες – διάσωση με ύποπτο διακινητή | 35 |
| 21 Δεκ. | Γαύδος – δύο λέμβοι | 41 + 76 |
| 21 Δεκ. | Ιεράπετρα – ομάδα με μητέρα και βρέφος | 60 |
| 22 Δεκ. | Αλιευτικό 30 ν.μ. νότια Γαύδου | 39 |
| 23 Δεκ. | Λέμβος 22 ν.μ. νοτιοδυτικά Γαύδου | 32 |
| 23 Δεκ. | Λέμβος 30 ν.μ. νότια Γαύδου | 29 |
| 25 Δεκ. | Σκάφος 44 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων (δύο παιδιά) | 40 |
| 25 Δεκ. | Γαύδος – νέα ομάδα στην Τρυπητή | 32 |
| 25–26 Δεκ. | Λέρος/Φαρμακονήσι (τρεις ομάδες) | 13 + 38 + 38 |
| 25–26 Δεκ. | Φαρμακονήσι – επιπλέον λέμβος | 39 |
| 26 Δεκ. | Γαύδος – Τρυπητή (μεταξύ των οποίων 7 ανήλικοι) | 78 |
| 26 Δεκ. | Νότια Γαύδου – λέμβος | 30 |
| 26 Δεκ. | 31,5 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων – λέμβος | 30 |
| 26 Δεκ. | 49 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων – βάρκα με ύποπτο διακινητή | 40 |
| 26 Δεκ. | 35 ν.μ. νότια Γαύδου – υπερφορτωμένο αλιευτικό | 361 |
| 26 Δεκ. | Μύρτος Ιεράπετρας – άφιξη με μικρό σκάφος | 13 |
| 27 Δεκ. | 14 ν.μ. νότια Γαύδου – αλιευτικό με πολλούς επιβαίνοντες | 131 |
| 27 Δεκ. | 41 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων – λέμβος (επιχείρηση FRONTEX) | 47 |
| 27 Δεκ. | 41,8 ν.μ. νότια Καλών Λιμένων – λέμβος (παραπλέον φορτηγό) | 31 |
Σύνολο γνωστών αφίξεων: ≈2.500 άτομα
Τι τροφοδότησε αυτή την έκρηξη
Η ξαφνική πλημμυρίδα οφείλεται σε σειρά παραγόντων που ευνοούν τα δίκτυα των διακινητών:
- Άρση της αναστολής ασύλου. Το καλοκαίρι η κυβέρνηση ανέστειλε για τρεις μήνες την υποβολή αιτημάτων ασύλου για όσους έφθαναν από τη Βόρεια Αφρική. Το μέτρο έληξε στα μέσα Οκτωβρίου και τα δίκτυα αξιοποίησαν το κενό: από τη στιγμή που η διαδικασία επανήλθε, χιλιάδες άνθρωποι θεώρησαν ότι έχουν πιθανότητες να ζητήσουν προστασία
- Ευνοϊκές καιρικές συνθήκες και διαδρομή Λιβύης–Κρήτης. Οι αλκυονίδες μέρες του Δεκεμβρίου πρόσφεραν ήπια θάλασσα. Ταυτόχρονα, η διαδρομή μέσω Λιβύης προς την Ιταλία φρουρείται περισσότερο, οπότε οι διακινητές στράφηκαν στην Κρήτη. Τα μέσα κάνουν λόγο για αύξηση της τάξης του 260 % στο «διάδρομο» αυτό
- Χάος στη Λιβύη. Ο εμφύλιος, οι ένοπλες συγκρούσεις και η κατάρρευση της οικονομίας ωθούν χιλιάδες να φύγουν. Η Ελλάδα γίνεται έτσι «πρώτη στάση» στην Ευρώπη
- Έλλειψη νόμιμων οδών. Για ανθρώπους από χώρες όπως το Σουδάν, η Συρία και η Ερυθραία δεν υπάρχουν πρακτικά βίζες ή ασφαλείς τρόποι να ζητήσουν προστασία. Η επιστροφή στην «κανονικότητα» του ασύλου χωρίς συνοδευτικές πολιτικές μετεγκατάστασης δημιούργησε την εντύπωση ότι η μόνη λύση είναι η βάρκα.
Οι δομές φιλοξενίας της Κρήτης και των μικρών νησιών έχουν ξεπεράσει τα όριά τους. Δήμοι και κάτοικοι, όσο και αν προσπαθούν, δεν διαθέτουν απεριόριστους πόρους· σχολεία, νοσοκομεία και κοινωνικές υπηρεσίες αντιμετωπίζουν ήδη πίεση, ενώ ο χειμώνας μόλις αρχίζει. Την ίδια ώρα, η αίσθηση μιας «εισβολής» υποδαυλίζει ακραίες φωνές που ζητούν κλειστά σύνορα και αποτροπή με κάθε μέσο.
Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα: από τη μία πλευρά η ανθρωπιστική υποχρέωση να σώζει ανθρώπινες ζωές, από την άλλη ο φόβος ότι η μαζική και ανεξέλεγκτη εισροή θα διαταράξει την κοινωνική συνοχή και θα επιβαρύνει την οικονομία. Κανένα κράτος δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του μια τέτοια κρίση. Χωρίς ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, χρηματοδότηση και δημιουργία ασφαλών νομικών οδών, οι σκηνές που βιώσαμε τον φετινό Δεκέμβριο ενδέχεται να γίνουν ο κανόνας. Και τότε, ακόμη και οι πιο φιλόξενοι τόποι θα αρχίσουν να βλέπουν τις θάλασσες τους σαν πεδίο μιας ακήρυκτης μάχης.
