Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής: Οι ιστορίες και τα κειμήλια των πεσόντων

Οι συγκλονιστικές μαρτυρίες για την μαζική εκτέλεση «στον Τοίχο της Καισαριανής» την Πρωτομαγιά του 1944

Ένα από τα πλέον απεχθή εγκλήματα των στρατευμάτων κατοχής των Γερμανών στην Ελλάδα, η εκτέλεση 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, ήρθε ξανά στην επιφάνεια μετά την αποκάλυψη φωτογραφιών-ντοκουμέντων που βγήκαν σε πλειστηριασμό στο e-Bay από Βέλγο συλλέκτη, τις οποίες προσπαθεί να διεκδικήσει το υπουργείο Πολιτισμού.

Το ΚΚΕ ταυτοποίησε από τις σχετικές φωτογραφίες, δύο από τους εκτελεσθέντες, από το ιστορικό του αρχείο.

Όπως δημοσιεύει ο ιστότοπος του κόμματος 902.gr, από τη μέχρι τώρα έρευνα προκύπτει ότι πολύ πιθανά σε μία από τις φωτογραφίες απεικονίζονται ο 30χρονος Θρασύβουλος Καλαφατάκης, που είναι ο άντρας με το λευκό πουκάμισο και ο ποντιακής καταγωγής Δημήτρης Παπαδόπουλος, που απεικονίζεται στα αριστερά του.

Πλέον, μένει να ταυτοποιηθεί και η αυθεντικότητα του υλικού και η πλήρης ταυτοποίηση των προσώπων που εικονίζονται στη συλλογή των φωτογραφιών, που μέχρι στιγμής αποδίδονται στον Γερμανό υπολοχαγό Χέρμαν Χόιερ που υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Batallion με έδρα τη Μαλακάσα και μετά τα Ίσθμια.Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκονται οι προσπάθειες του υπουργείου Πολιτισμού για την απόκτηση των φωτογραφιών με στόχο να παραχωρηθούν στη Βουλή, όπως συζητήθηκε μεταξύ της Λίνας Μενδώνη και του Νικήτα Κακλαμάνη. Η μαζική εκτέλεση των «200» στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 ήρθε ως αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στην ενέδρα ανταρτών του ΕΛΑΣ, στις 27 Απριλίου 1944 στη Λακωνία κατά την οποία σκοτώθηκε ο Γερμανός υποστράτηγος Φραντς Κρεχ και μέλη της συνοδείας του.

Σε ανακοίνωσή τους οι ναζιστικές Αρχές, αναφέρουν ότι θα εκτελεστούν «σε αντίποινα για την επίθεση κατά της αυτοκινητοπομπής της 41ης Μεραρχίας Φρουράς στην περιοχή της νοτιοανατολικής Πελοποννήσου».

Παράλληλα γνωστοποιεί ότι ελληνικά «εθελοντικά σώματα» όπως αποκαλεί τους Ταγματασφαλίτες του Διονύση Παπαδόγγονα εκτέλεσαν άλλους 100 κομμουνιστές στην περιοχή. Ο ίδιος ο Παπαδόγγονας, οργανωτής των Ταγμάτων Ασφαλείας Πελοποννήσου σκοτώθηκε αργότερα, κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών.

Η ανακοίνωση των γερμανικών αρχών κατοχής:

Οι 200 που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο Καισαριανής ήταν κυρίως πολιτικοί κρατούμενοι (στη συντριπτική τους πλειονότητα κομμουνιστών). Από αυτούς περίπου 170 ήταν «πρώην Ακροναυπλιώτες»—δηλαδή άνθρωποι που είχαν φυλακιστεί ήδη από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και οι υπόλοιποι πρώην εξόριστοι στην Ανάφη.

Μαρτυρίες λένε ότι είχαν ανοιχτεί 200 τάφοι στο Γ’ Νεκροταφείο της Νίκαιας, για να δεχθεί τις σορούς των εκτελεσθέντων.

Από τα ξημερώματα οι μελλοθάνατοι, πολιτικοί κρατούμενοι και εξόριστοι, μεταφέρθηκαν με φορτηγά από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο Καισαριανής – κάτι που αποτυπώνεται πιθανότατα σε μία από τις φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας.

Στη διαδρομή τραγουδούν, γράφουν σημειώματα στους συγγενείς και συναγωνιστές τους και τα πετάνε στο δρόμο. Οι 200 στήνονται στον τοίχο και εκτελούνται από τα γερμανικά στρατεύματα. Οι σοροί μεταφέρονται στο Γ’ Νεκροταφείο. Τα ρούχα τους παραδίδονται την ίδια μέρα στην Αρχιεπισκοπή, για να ακολουθήσει η ταυτοποίησή τους αφού οι αρχές κατοχής αρνήθηκαν να γνωστοποιήσουν τα ονόματα των εκτελεσθέντων.

Καθώς καμία οικογένεια δεν ήξερε που ήταν θαμμένος ο δικός της, κάθε μία ανέλαβε από έναν τάφο, έβαλε το όνομα του συγγενή της και τον περιποιήθηκε. Η ταυτοποίηση ολοκληρώθηκε κατά την εκταφή, χρόνια μετά, με τη συμβολή του Πανελλήνιου Συλλόγου Θυμάτων Κατοχής «Ο Φοίνιξ».

Οι συγκλονιστικές μαρτυρίες

Γράφει η Ιωάννα Τσάτσου, στα «Φύλλα Κατοχής»: «Πήρα ένα (σακάκι) στα χέρια. Οι αγκώνες ήταν πολύ τριμένοι. […] Στο άλλο σακάκι· μια ταυτότητα, ένα όνομα σκέτο. Στο άλλο τίποτα, ούτε αυτό. Στο άλλο πάλι μια σημείωση […] Προς το βράδι άδειασε η αποθήκη και κόπασε ο κοπετός. Οι άτιμοι οι Ναζί κάτι ήξεραν που δεν έδιναν τα ονόματα». Ένας από τους εκτελεσθέντες ήταν ο Δημήτρης Χριστακόπουλος. Ο γιος του Διονύσης έχει αφηγηθεί: «Τη φοβερή είδηση δεν την μάθαμε την ίδια μέρα. Την άλλη μέρα μας ειδοποίησε η γιαγιά μου, που έμενε στο Περιστέρι. Μετά από λίγες μέρες μας έστειλαν τα ρούχα του πατέρα μου. Η μητέρα μου μόλις είδε το δέμα λιποθύμησε. Το άνοιξα εγώ και βρήκα μέσα στα ρούχα μια φωτογραφία της μητέρας μου με τη μικρή μου αδελφή, που είχε τζάμι και ήταν κολλημένη με μονωτική ταινία. Επάνω έγραφε: “Δημήτρης Χριστακόπουλος 1 Μάη 44, μας πάνε για εκτέλεση”.

Τα αίματα έτρεχαν από τα αυτοκίνητα, ήταν ζεστοί ακόμη, κάποιος άκουσε βογγητά

Στο βιβλίο «Χαϊδάρι, κάστρο και βωμός της Εθνικής Αντίστασης», του Αντώνη Φλούντζη, η Βικτώρια Γεωργούλα και η Κατίνα Τσίρκα- Φλούντζη, μέλη του πρώτου μετά την απελευθέρωση Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ένωσης Θυμάτων Κατοχής 1941-44 διηγούνται σχετικά με τον ενταφιασμό των 200 στο Γ΄ Νεκροταφείο: “Όπως μας πληροφόρησαν νεκροθάφτες και υπάλληλοι του Γ΄ Νεκροταφείου, το βράδυ της παραμονής της Πρωτομαγιάς τους είχε δοθεί εντολή απ΄ τις γερμανικές αρχές να ανοίξουν 200 ατομικούς τάφους και την ώρα που τους έφεραν τους είχαν έτοιμους στο ΒΔ τμήμα του Νεκροταφείου. Είχαμε έτοιμους διακόσιους τάφους σε ένα τετράγωνο, 8 σειρές με 25 τάφους στην καθε σειρά, όταν έφτασαν τα αυτοκινητα με τους 200 εκτελεσμένους, μας είπε ένας υπάλληλος. Και συνέχισε: «Τους μετέφεραν με φορτηγά αυτοκίνητα. Όλοι ήταν ντυμένοι. Τα αίματα έτρεχαν απ’ τα αυτοκίνητα. ήταν ζεστοί ακόμα. Μερικοί έδιναν την εντύπωση ότι ανέπνεαν. Ένας εργάτης συγκινημένος μας δήλωσε «κάποια στιγμή άκουσα ελαφρά βογγητά. Οι Γερμανοί όμως με τα όπλα τους και τις αγριοφωνάρες τους μας έσπρωχναν, μας χτυπούσαν και μας ανάγκαζαν να δουλεύουμε βιαστικά για να τελειώνουμε γρήγορα-γρήγορα με την ταφή».

Στα ιστορικά αρχεία του ΚΚΕ υπάρχει και το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη, εργάτη από το Ανεμοχώρι Ηλείας, ένας από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Ήταν θαμμένο για χρόνια σ’ έναν τενεκέ στην αυλή ενός σπιτιού στον Κολωνό. Ένα μαντήλι που με μολύβι ήταν γραμμένο στην άκρη του: «Αμπελογιάννης Σπήλιος του Κωνσταντίνου. Οδός Άστρους 93 Κολωνός. Έτσι πεθαίνουν οι τίμιοι Έλληνες. Πεθαίνω περήφανος. Ζήτω η Λευτεριά. Διαβάτη Έλληνα, το ρούχο τούτο να το πας στην παραπάνω διεύθυνση. Είναι η στερνή επιθυμία ενός ανθρώπου που ξέρει να πεθαίνει για την λευτεριά. Ζήτω ο Ελληνικός Λαός».

Το μαντήλι του Σπήλιου Αμπελογιάννη, Ιστορικό Αρχείο ΚΚΕ

Αναλυτικά τα βιογραφικά στοιχεία όπως τα έδωσε στη δημοσιότητα το ΚΚΕ:

Βιογραφικά στοιχεία Θρασύβουλου Καλαφατάκη

30 χρονών. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων της Κρήτης, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με την γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινότανε για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της ΚΕ Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχότανε σαν πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές και ιδιαίτερα από τον Ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιάς, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του έκαναν. Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Σαν μέλος της νομαρχιακής επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν επίσης με την ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Πράξη που απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939 δικάστηκε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ της Αθήνας και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 ήρθε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Σαν μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμή του αξέχαστου αγωνιστή ο δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ’ ένα δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά.

Τα βιογραφικά στοιχεία Δημήτρη Παπαδόπουλου

Καταγόταν από τον Πόντο. Απ’ τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Παίρνει μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Στα 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της. Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδηγεί τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων.

Για τους αγώνες του αυτούς πολλές φορές φυλακίζεται και εξορίζεται. Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συλλαμβάνεται από τη μοναρχοφασιστική δικτατορία της 4ης Αυγούστου, στέλνεται εξορία και από ‘κει στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδίδεται απ’ τους μοναρχοφασίστες στους Γερμανούς. Μεταφέρεται στο Χαϊδάρι και την 1η Μάη του 1944 τουφεκίζεται μαζί με τους 200 αγωνιστές του λαού.