Η έκρηξη τιμών σε αναλγητικά-αντιπυρετικά και άλλα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα την τελευταία 8ετία και η μεταρρύθμιση που έμεινε στα χαρτιά

Της Βίκυς Κουρλιμπίνη

Οι τιμές των μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων απελευθερώθηκαν το 2017 στη λογική ότι ο ανταγωνισμός θα μειώσει τις τιμές για τους καταναλωτές. Τι συνέβη; Ακριβώς το αντίθετο. Εκρηκτική άνοδος τιμών ενώ μια σημαντική μεταρρύθμιση που είχε ψηφιστεί το 2014 -κατόπιν πιέσεων της τρόικας- για συστέγαση φαρμακείων σε σούπερ μάρκετ έμεινε στα χαρτιά λόγω του πολιτικού κόστους.

Ενδεχομένως πολλοί να θυμούνται πως το 2017 δημοφιλές σκεύασμα παρακεταμόλης της ελληνικής αγοράς (500 mg, 20 ταμπλέτες) κόστιζε μόλις 0,75 ευρώ στα φαρμακεία. Το ίδιο προϊόν σήμερα κοστίζει 3,20 ευρώ.

Και δεν είναι μόνο το συγκεκριμένο σκεύασμα, το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των ανατιμολογήσεων που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια. Πηγές από τον χώρο των φαρμακείων εξηγούν πως σε καθημερινά και δημοφιλή σκευάσματα –παυσίπονα, αντιβηχικά, κρέμες για μυϊκούς πόνους, ρινικά σκευάσματα, κολλύρια– η τιμή έχει αυξηθεί έως και πέντε φορές, ενώ ορισμένα προϊόντα καταγράφουν αυξήσεις της τάξης του 20% ετησίως.

Ενδεικτικά, γνωστές αντιαλλεργικές οφθαλμικές σταγόνες από 2,5 ευρώ πριν από οκτώ χρόνια πωλούνται πλέον κοντά στα 8 ευρώ, δημοφιλές ρινικό αποσυμφορητικό από 3,5 ευρώ έχει φτάσει στα 8,5 ευρώ, ενώ ευρέως χρησιμοποιούμενη αντιφλεγμονώδης και παυσίπονη κρέμα για μυϊκούς πόνους από 4,5 ευρώ πωλείται πλέον στα 11 ευρώ. Οι ανατιμολογήσεις πραγματοποιούνται συχνά δύο φορές τον χρόνο.

Πρόκειται για την κατηγορία των ΜΗΣΥΦΑ, δηλαδή των Μη Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων, η τιμή των οποίων απελευθερώθηκε το 2017 και καθορίζεται από τις φαρμακευτικές εταιρείες, με το υπουργείο Υγείας να καταρτίζει μόνο λίστα ενδεικτικών τιμών. Στην τελευταία επικαιροποίηση του Δελτίου Τιμών, που δημοσιεύθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2025, η ενδεικτική λιανική τιμή για το συγκεκριμένο σκεύασμα παρακεταμόλης διαμορφώνεται στα 0,95 ευρώ, δηλαδή περίπου 70% χαμηλότερα από την πραγματική τιμή πώλησης στα φαρμακεία.

Τι άλλαξε με τις τιμές των ΜΗΣΥΦΑ

Στην Ελλάδα τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα έχουν διαφορετικό καθεστώς τιμολόγησης από τα συνταγογραφούμενα. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια οι τιμές τους καθορίζονταν από το κράτος. Ωστόσο, με τον νόμο 4472/2017, που ψηφίστηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, θεσπίστηκε η απελευθέρωση της τιμολόγησής τους.

Στον νόμο αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι με απόφαση του υπουργού Υγείας καθορίζεται ο τρόπος υπολογισμού και αναθεώρησης της ενδεικτικής λιανικής τιμής των ΜΗΣΥΦΑ, η οποία όμως δεν είναι υποχρεωτική για όσους διαθέτουν τα συγκεκριμένα προϊόντα. Παράλληλα προβλέπεται η έκδοση ειδικού καταλόγου από τον ΕΟΦ με τις ενδεικτικές τιμές λιανικής πώλησης.

Σήμερα το υπουργείο Υγείας εξακολουθεί να δημοσιεύει δελτία τιμών, όμως οι τιμές αυτές δεν αντανακλούν τις πραγματικές τιμές που συναντά ο καταναλωτής στο φαρμακείο. Στην πράξη, οι κάτοχοι των αδειών κυκλοφορίας έχουν τη δυνατότητα να αναπροσαρμόζουν τις τιμές, με το κόστος να μετακυλίεται εξ ολοκλήρου στον πολίτη. Το δικαίωμά τους είναι για δυο ανατιμήσεις ανά έτος, δικαίωμα το οποίο συνήθως ασκείται ανελλιπώς με αποτέλεσμα τη συνεχή αύξηση των τιμών. Μάλιστα οι αυξήσεις, για παράδειγμα στην παρακεταμόλη, δεν δικαιολογούνται από την εξέλιξη των διεθνών τιμών της ουσίας. Η διεθνής τιμή της παρακεταμόλης το 2017 κινούνταν μεταξύ 2,5 και 4 ευρώ ανα κιλό και φέτος κινούνται μεταξύ 3 και 3,6 ευρώ ανά κιλό. Ουσιαστικά κινούνται στα ίδια επίπεδα, αλλά με διακυμάνσεις (η ουσία είχε ακριβύνει για κάποιο διάστημα κατά την πανδημία)

Η λογική πίσω από την απελευθέρωση ήταν ότι ο ανταγωνισμός θα οδηγούσε σε χαμηλότερες τιμές. Επιπλέον, τα συγκεκριμένα προϊόντα δεν επιβαρύνουν τον δημόσιο προϋπολογισμό, καθώς δεν αποζημιώνονται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Στην πράξη, όμως, οι τιμές ακολούθησαν ανοδική πορεία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα τα ΜΗΣΥΦΑ εξακολουθούν να διατίθενται αποκλειστικά μέσω των φαρμακείων και όχι μέσω σούπερ μάρκετ ή άλλων σημείων λιανικής, όπως συμβαίνει σε ορισμένες άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Το ερώτημα είναι αν υπάρχουν φθηνότερες εναλλακτικές στην ελληνική αγορά. Ας πάρουμε την περίπτωση της παρακεταμόλης. Η αγορά κυριαρχείται από τρία επώνυμα σκευάσματα που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο της κατανάλωσης.

Το δεύτερο δημοφιλέστερο σκεύασμα παρακεταμόλης της αγοράς (500 mg, 24 ταμπλέτες) έχει ενδεικτική λιανική τιμή 1,98 ευρώ αλλά πωλείται περίπου 4 ευρώ στον πάγκο του φαρμακείου. Αντίστοιχα, το τρίτο μεγαλύτερο σκεύασμα παρακεταμόλης της αγοράς (500 mg, 20 ταμπλέτες) έχει ενδεικτική τιμή 0,95 ευρώ αλλά λιανική τιμή περίπου 3,10 ευρώ.

Σημειώνεται ότι το περιθώριο κέρδους των ιδιωτικών φαρμακείων στα ΜΗΣΥΦΑ, σύμφωνα με πληροφορίες,  ανέρχεται σε 20% για προϊόντα με τιμή έως 50 ευρώ.

Το προφανές ερώτημα είναι γιατί δεν υπάρχουν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας στην ελληνική αγορά. Η πατέντα των δραστικών ουσιών έχει λήξει εδώ και δεκαετίες και τα προϊόντα που κυκλοφορούν σήμερα ανήκουν ουσιαστικά στην κατηγορία των off-patent branded φαρμάκων.

Κατά το παρελθόν υπήρξαν και άλλα σκευάσματα (π.χ. παρακεταμόλης), τα οποία όμως αποσύρθηκαν από την αγορά. Όπως εξηγούν εταιρείες που διέθεταν τέτοια προϊόντα, η αγορά κυριαρχείται από πολύ ισχυρά εμπορικά σήματα, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την απόσπαση μεριδίων αγοράς. Σε άλλες περιπτώσεις, οι εταιρείες επέλεξαν να επικεντρωθούν σε διαφορετικές θεραπευτικές κατηγορίες ή σε συνδυαστικά σκευάσματα.

Υπάρχει ενδιαφέρον για την παραγωγή νέων ιδιωτικής ετικέτας ΜΗΣΥΦΑ; Οι απαντήσεις από την αγορά είναι αρνητικές. Η ισχύς των μεγάλων εμπορικών σημάτων, σε συνδυασμό με τις καταναλωτικές συνήθειες, αποθαρρύνουν νέες επενδύσεις.

Όπως σημειώνουν στελέχη της φαρμακοβιομηχανίας, ο Έλληνας καταναλωτής εξακολουθεί να ζητά συγκεκριμένο προϊόν που γνωρίζει και εμπιστεύεται, ακόμη και αν υπάρχουν φθηνότερες εναλλακτικές με ακριβώς την ίδια δραστική ουσία και σύνθεση. “Δεν χτυπάς τα brands με no-name προϊόντα”, αναφέρουν χαρακτηριστικά παράγοντες της αγοράς.

Γιατί τα ΜΗΣΥΦΑ δεν μπήκαν ποτέ στα σούπερ μάρκετ

Οι πιέσεις της Τρόικας για διάθεση μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων και εκτός φαρμακείων ξεκίνησαν ήδη από το 2014. Τότε θεσπίστηκε η δυνατότητα συστέγασης φαρμακείου με κατάστημα λιανικής, υπό την προϋπόθεση ότι η άδεια θα ανήκε σε φαρμακοποιό και η επιχείρηση θα λειτουργούσε με ξεχωριστό ΑΦΜ και ταμειακή μηχανή.

Ωστόσο η διάταξη δεν εφαρμόστηκε ποτέ, καθώς υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι διαχρονικά αντιτίθενται στην πώληση φαρμάκων εκτός φαρμακείων.

Το 2016 θεσπίστηκε η κατηγορία των ΓΕΔΙΦΑ (Γενικής Διάθεσης Φάρμακα), τα οποία μπορούσαν να διατίθενται και εκτός φαρμακείων. Η κατηγορία περιλάμβανε κυρίως αναλγητικά, αντιπυρετικά και αντιφλεγμονώδη προϊόντα με παρακεταμόλη. Ωστόσο, οι περιορισμοί στις συσκευασίες και στις περιεκτικότητες λειτούργησαν αποτρεπτικά για τις περισσότερες φαρμακοβιομηχανίες, οι οποίες δεν προχώρησαν στην ανάπτυξη αντίστοιχων προϊόντων. 

Όπως σημειώνουν γνώστες της αγοράς, η αντιγραφή από τις ΗΠΑ και ευρωπαϊκών χωρών του μοντέλου της διάθεσης των αναλγητικών, αντιπυρετικών και αντιφλεγμονοδών στους διαδρόμους των σούπερ μάρκετ θα ενίσχυε τον ανταγωνισμό και τη διάθεση νέων πιο οικονομικών για τους καταναλωτές προϊόντων.

Παράλληλα, παρότι είχε προβλεφθεί η λειτουργία Παρατηρητηρίου Τιμών ΜΗΣΥΦΑ στον ΕΟΦ, αυτό για άγνωστο λόγο δεν λειτούργησε ποτέ.

Γιατί στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Γερμανία οι τιμές είναι χαμηλότερες

Στο Ηνωμένο Βασίλειο η παρακεταμόλη διατίθεται όχι μόνο από φαρμακεία αλλά και από αλυσίδες λιανικής και διαδικτυακά καταστήματα. Ο έντονος ανταγωνισμός πιέζει τις τιμές προς τα κάτω. Έτσι, γενόσημη παρακεταμόλη  (φωτό) μπορεί να κοστίζει μόλις 49 πένες για 16 δισκία (3,6  ευρωσέντς ανά δισκίο). Η αντίστοιχη τιμή ανά δισκίο στην Ελλάδα για το επώνυμο πιο δημοφιλές σκεύασμα παρακεταμόλης είναι 16 σέντς ανά δισκίο). Δηλαδή οι Έλληνες πληρώνουν την παρακεταμόλη 344% πιο ακριβά από τη no name παρακεταμόλη στη Βρετανία!

Ανάλογη είναι η εικόνα και στη Γερμανία, όπου ο ανταγωνισμός μεταξύ φυσικών και διαδικτυακών φαρμακείων διατηρεί χαμηλές τις τιμές. Συσκευασίες παρακεταμόλης 500 mg με 20 ταμπλέτες μπορούν να βρεθούν ακόμη και στην περιοχή του 1,19 έως 2 ευρώ (6 σέντς ανά δισκίο αντί για 16 σέντς στην Ελλάδα).

Υπάρχει περίπτωση να μειωθούν οι τιμές;

Σύμφωνα με πηγές από το περιβάλλον του υπουργού Υγείας, η απελευθέρωση των τιμών των ΜΗΣΥΦΑ θεσπίστηκε στο πλαίσιο των μνημονιακών υποχρεώσεων της χώρας. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι σχεδιάζεται επιστροφή σε καθεστώς κρατικού καθορισμού τιμών, γεγονός που σημαίνει ότι η πορεία των τιμών θα εξακολουθήσει να καθορίζεται κυρίως από τις συνθήκες της αγοράς και τις εμπορικές πολιτικές των εταιρειών.

Τιμές μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων