Σε Επίτιμο Διδάκτορα της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (ΣΕΜΦΕ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αναγορεύθηκε ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας Σταμάτης Κριμιζής, Ομότιμος Επικεφαλής της Διοίκησης Διαστήματος (Space Department) του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins (Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory – APL), σε αναγνώριση της εξαιρετικής επιστημονικής του πορείας και της καθοριστικής συμβολής του στην εξερεύνηση του Διαστήματος.
Η τελετή αναγόρευσης πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026, στο Κτήριο Διοίκησης του ΕΜΠ, στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, παρουσία εκπροσώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας, της Πολιτείας και του επιχειρηματικού κόσμου, καθώς και άλλων εκλεκτών προσκεκλημένων.
Ο Πρύτανης του ΕΜΠ, Καθηγητής Ιωάννης Κ. Χατζηγεωργίου, υπογράμμισε τη σημασία της τιμητικής διάκρισης, επισημαίνοντας:
«Με βαθύτατο σεβασμό και υπερηφάνεια, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο τιμά τον Σταμάτη Κριμιζή, έναν κορυφαίο Έλληνα επιστήμονα με παγκόσμια ακτινοβολία, του οποίου το έργο έχει συμβάλει καθοριστικά στην εξερεύνηση του Διαστήματος και έχει καταστήσει την Ελλάδα σημείο αναφοράς στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Η σπουδαία πορεία του, από τον Βροντάδο της Χίου έως τις κορυφαίες διαστημικές αποστολές της NASA, αποτελεί φωτεινό παράδειγμα επιστημονικής αριστείας, επιμονής και αφοσίωσης στην αναζήτηση της γνώσης. Παράλληλα, η διαχρονική προσφορά του στην ελληνική επιστήμη και η πίστη του στην αξιοκρατία και στη δύναμη της νέας γενιάς αναδεικνύουν έναν επιστήμονα που δεν περιορίστηκε στην κατάκτηση του αγνώστου, αλλά συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση των επιστημόνων του αύριο. Κύριε Κριμιζή, σας καλωσορίζουμε στην Πολυτεχνειακή μας οικογένεια και σας ευχαριστούμε για την πολύτιμη παρακαταθήκη που αφήνετε στην παγκόσμια επιστήμη, στην πατρίδα μας και στις επόμενες γενιές».
Ο Κοσμήτορας της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (ΣΕΜΦΕ), Καθηγητής Απόστολος Κυρίτσης, υπογράμμισε τον ιδιαίτερο συμβολισμό της αναγόρευσης του Δρος Σταμάτη Κριμιζή σε επίτιμο μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας της Σχολής, επισημαίνοντας ότι αποτελεί μια προσωπικότητα που ενσαρκώνει την εφαρμοσμένη φυσική στο υψηλότερο επίπεδο.
Όπως ανέφερε, ο Σταμάτης Κριμιζής αποτελεί ένα ξεχωριστό πρότυπο για τους καθηγητές και τους φοιτητές της ΣΕΜΦΕ, καθώς έχει μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε πράξη, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προαγωγή της επιστήμης και στην εξερεύνηση του Διαστήματος. Η πορεία και το έργο του αναδεικνύουν τη δυναμική της εφαρμοσμένης φυσικής και αποτελούν πηγή έμπνευσης για τις νέες γενιές επιστημόνων.
Παράλληλα, ο κ. Κυρίτσης αναφέρθηκε στην ευρύτερη κοινωνική προσφορά του τιμώμενου, ο οποίος, μέσα από τις ομιλίες του, μεταδίδει τη γνώση γύρω από τις θετικές επιστήμες και αναδεικνύει τη σημασία και τον αντίκτυπο των εφαρμογών τους στην κοινωνία.
Το πολυσχιδές επιστημονικό έργο και τη διεθνή προσφορά του τιμώμενου παρουσίασε αναλυτικά ο Καθηγητής Αλέξανδρος Κεχαγιάς, αναδεικνύοντας τη σημασία της επιστημονικής του συμβολής και τη διεθνή απήχηση του έργου του.
Σημείωσε πως η απονομή της τιμητικής αυτής διάκρισης αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για τη Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (ΣΕΜΦΕ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, καθώς συνδέει τη Σχολή με μια εμβληματική προσωπικότητα της σύγχρονης επιστήμης, της οποίας το έργο έχει αφήσει ισχυρό διεθνές αποτύπωμα.
Συμπλήρωσε παράλληλα, πως η τιμητική αυτή εκδήλωση μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για την ανάπτυξη νέων συνεργασιών μεταξύ της ΣΕΜΦΕ και του Καθηγητή Κριμιζή, ανοίγοντας προοπτικές για κοινές επιστημονικές πρωτοβουλίες, ανταλλαγή γνώσης και εμπειρίας.
Ακολούθησε η επίσημη τελετή αναγόρευσης του Σταμάτη Κριμιζή σε Επίτιμο Διδάκτορα της ΣΕΜΦΕ.
Στην ομιλία του με τίτλο «Μαθήματα από το Διάστημα σχετικά με την Επιβίωση των Επιβατών του Διαστημόπλοιου Γη», ο Δρ. Σταμάτης Κριμιζής ανέδειξε τη σημασία της διαστημικής εξερεύνησης για την κατανόηση των συνθηκών που καθιστούν δυνατή τη ζωή στον πλανήτη μας.
Αξιοποιώντας τα ευρήματα σημαντικών διαστημικών αποστολών και την επιτόπια μελέτη πλανητών και δορυφόρων του Ηλιακού Συστήματος, παρουσίασε επιστημονικά δεδομένα που αναδεικνύουν τόσο τη μοναδικότητα του γήινου περιβάλλοντος όσο και την ευθραυστότητά του.
Το πρώτο συμπέρασμα αφορά την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και τις επιπτώσεις του φαινομένου του θερμοκηπίου. Οι μετρήσεις διαστημικών αποστολών έχουν καταδείξει ότι η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από διοξείδιο του άνθρακα. Η εξαιρετικά πυκνή ατμόσφαιρά της προκαλεί ένα έντονο φαινόμενο θερμοκηπίου, με αποτέλεσμα η θερμοκρασία στην επιφάνειά της να φτάνει περίπου τους 462°C. Η Αφροδίτη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η σύσταση της ατμόσφαιρας επηρεάζει καθοριστικά τη θερμική ισορροπία ενός πλανήτη.
Το δεύτερο συμπέρασμα αφορά τον ρόλο του μαγνητικού πεδίου της Γης στην προστασία του πλανητικού μας περιβάλλοντος. Το μαγνητικό πεδίο της Γης συμβάλλει στην προστασία της από τον ηλιακό άνεμο, δηλαδή τη συνεχή ροή φορτισμένων σωματιδίων που εκπέμπει ο Ήλιος. Μέσα από τη σύγκριση της Γης με τον Άρη, ο κ. Κριμιζής ανέδειξε τη σημασία της πλανητικής μαγνητόσφαιρας για την εξέλιξη και τη διατήρηση της ατμόσφαιρας. Ο Άρης δεν διαθέτει σήμερα ισχυρό παγκόσμιο μαγνητικό πεδίο και έχει χάσει μεγάλο μέρος της αρχικής του ατμόσφαιρας, εξελισσόμενος σε έναν ψυχρό και άνυδρο κόσμο. Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα των παραγόντων που επηρεάζουν τη διαμόρφωση και τη διατήρηση συνθηκών κατάλληλων για τη ζωή.
Το τρίτο συμπέρασμα σχετίζεται με την παρουσία νερού σε άλλα ουράνια σώματα και τις προοπτικές αναζήτησης εξωγήινης ζωής. Αποστολές όπως οι Voyager 1 και 2 και η Cassini έχουν συμβάλει ουσιαστικά στην αποκάλυψη της σύνθετης φύσης του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος. Τα ευρήματα διαστημικών αποστολών έχουν ενισχύσει το επιστημονικό ενδιαφέρον για την ύπαρξη νερού, μεταξύ άλλων με τη μορφή υπόγειων ωκεανών κάτω από τις παγωμένες επιφάνειες ορισμένων δορυφόρων. Οι ανακαλύψεις αυτές διευρύνουν τους ορίζοντες της έρευνας για πιθανά περιβάλλοντα που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ζωή πέρα από τη Γη.
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο Δρ. Κριμιζής αναφέρθηκε στις τεράστιες αποστάσεις που χωρίζουν τα ουράνια σώματα, τόσο εντός όσο και πέρα από το Ηλιακό μας Σύστημα, υπογραμμίζοντας τους θεμελιώδεις περιορισμούς που αυτές θέτουν στα διαστημικά ταξίδια με ανθρώπινα πληρώματα. Παράλληλα, εξέφρασε τον προβληματισμό του σχετικά με τις δυνατότητες μόνιμου εποικισμού άλλων πλανητών, ακόμη και του Άρη, αναδεικνύοντας την ανάγκη να αντιληφθούμε βαθύτερα την αξία της Γης ως του μοναδικού πλανήτη που γνωρίζουμε σήμερα ότι φιλοξενεί ζωή.
Μετά την ολοκλήρωση της ομιλίας, ο Πρύτανης του ΕΜΠ, Καθηγητής Ιωάννης Χατζηγεωργίου, απένειμε στον τιμώμενο το Μετάλλιο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Από τη Χίο στην πρώτη γραμμή της διεθνούς διαστημικής έρευνας
Η διάκριση αφορά έναν επιστήμονα του οποίου η σταδιοδρομία εκτείνεται σε περισσότερες από έξι δεκαετίες και συνδέεται με διαστημικές αποστολές που άλλαξαν την επιστημονική αντίληψη για τους πλανήτες, τη μαγνητόσφαιρα και τα όρια της επίδρασης του Ήλιου στο διαστρικό περιβάλλον.
Ο Σταμάτης Κριμιζής γεννήθηκε στη Χίο και ακολούθησε σπουδές Φυσικής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1961 απέκτησε το πτυχίο του από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα και συνέχισε στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, όπου ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό του στη Φυσική, το 1963 και το 1965 αντίστοιχα. Στη συνέχεια εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, προτού ενταχθεί, το 1968, στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής (Applied Physics Laboratory – APL) του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, στο Μέριλαντ των ΗΠΑ. Εκεί διαμόρφωσε το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής του πορείας, αναλαμβάνοντας σταδιακά θέσεις αυξημένης ευθύνης.
Διετέλεσε επικεφαλής επιστημονικών ομάδων, αρχιεπιστήμονας του εργαστηρίου από το 1980 και επικεφαλής του Τμήματος Διαστήματος από το 1991. Στη θέση αυτή παρέμεινε έως το 2004, συμβάλλοντας όχι μόνο στην ανάπτυξη επιστημονικών οργάνων για διαστημικές αποστολές, αλλά και στη διαμόρφωση ερευνητικών προγραμμάτων που διεύρυναν τις δυνατότητες της πλανητικής εξερεύνησης.
Η σημασία της διαδρομής του αποτυπώνεται και στο εύρος του έργου του: σύμφωνα με το Johns Hopkins APL, έχει σχεδιάσει, κατασκευάσει και υποστηρίξει επιστημονικά όργανα που έχουν ταξιδέψει στο Διάστημα, ενώ έχει συμμετάσχει σε αποστολές της NASA και της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA).
Voyager: Η συμβολή στην εξερεύνηση των ορίων του Ηλιακού Συστήματος
Ανάμεσα στα προγράμματα, με τα οποία έχει συνδεθεί το όνομα του Κριμιζή ξεχωρίζουν οι αποστολές Voyager 1 και Voyager 2, δύο από τα σημαντικότερα εγχειρήματα στην ιστορία της διαστημικής εξερεύνησης.
Τα δύο διαστημόπλοια εκτοξεύθηκαν το 1977, με αρχικό στόχο τη μελέτη των εξωτερικών πλανητών. Στην πορεία τους συνέλεξαν δεδομένα για τον Δία, τον Κρόνο και τα περιβάλλοντά τους, συμβάλλοντας καθοριστικά στην επέκταση των γνώσεων της επιστημονικής κοινότητας για το εξωτερικό Ηλιακό Σύστημα.
Ο Καθηγητής Κριμιζής υπήρξε κύριος ερευνητής του οργάνου Low-Energy Charged Particle (LECP), το οποίο μελετά ενεργητικά φορτισμένα σωματίδια. Το συγκεκριμένο όργανο τοποθετήθηκε και στα δύο Voyager και παρείχε κρίσιμες μετρήσεις για την κατανόηση της συμπεριφοράς των σωματιδίων καθώς τα διαστημόπλοια απομακρύνονταν από τον Ήλιο.
Ιδιαίτερης σημασίας ήταν τα δεδομένα που συνέβαλαν στην κατανόηση της μετάβασης του Voyager 1 πέρα από την ηλιόσφαιρα, την εκτεταμένη περιοχή του Διαστήματος που επηρεάζεται από τον ηλιακό άνεμο και το μαγνητικό πεδίο του Ήλιου.
Τον Αύγουστο του 2012, οι μετρήσεις του Voyager 1 κατέγραψαν σημαντικές μεταβολές στην ένταση των κοσμικών ακτίνων και στη ροή σωματιδίων ηλιακής προέλευσης. Τα ευρήματα αποτέλεσαν βασικό στοιχείο για την εκτίμηση ότι το διαστημόπλοιο είχε περάσει στο διαστρικό περιβάλλον, ένα ορόσημο στην ιστορία της εξερεύνησης του Διαστήματος.
Η NASA έχει καταγράψει τη συμβολή του Κριμιζή στην αποστολή και τη σημασία των μετρήσεων αυτών για την επιστημονική κατανόηση της περιοχής όπου η επιρροή του Ήλιου υποχωρεί και αρχίζει να κυριαρχεί το διαστρικό περιβάλλον.
Η σημασία των Voyager δεν περιορίζεται στα επιμέρους επιστημονικά ευρήματα. Τα δύο διαστημόπλοια εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς για τη μακροχρόνια διαστημική εξερεύνηση, καθώς η αποστολή τους ξεπέρασε κατά πολύ τον αρχικό σχεδιασμό και τις προβλέψεις για τη διάρκεια λειτουργίας τους.
Cassini-Huygens και η εξερεύνηση του Κρόνου
Εξίσου σημαντική υπήρξε η συμμετοχή του Έλληνα επιστήμονα στην αποστολή Cassini-Huygens, ένα από τα πλέον σύνθετα διεθνή προγράμματα πλανητικής εξερεύνησης.
Το διαστημόπλοιο Cassini τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον Κρόνο το 2004 και παρέμεινε στο σύστημα του πλανήτη έως το 2017.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής συγκέντρωσε τεράστιο όγκο δεδομένων για τον Κρόνο, τους δακτυλίους του και τους δορυφόρους του, με ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον για τον Τιτάνα και τον Εγκέλαδο.
Ο Καθηγητής είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην επιστημονική έρευνα που συνδέθηκε με την αποστολή, συμμετέχοντας στην ανάπτυξη και αξιοποίηση οργάνων για τη μελέτη ενεργητικών σωματιδίων και των μαγνητικών περιβαλλόντων. Η έρευνα αυτή δεν αφορά μόνο την κατανόηση ενός μακρινού πλανήτη.
Η μελέτη των μαγνητοσφαιρών, των φορτισμένων σωματιδίων και της αλληλεπίδρασής τους με τα ουράνια σώματα προσφέρει στοιχεία για τις φυσικές διεργασίες που διαμορφώνουν τα πλανητικά συστήματα.
Παράλληλα, τα δεδομένα των αποστολών αυτών ενισχύουν την ευρύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς της ύλης στο Διάστημα και των μηχανισμών που επηρεάζουν την εξέλιξη των πλανητών και των δορυφόρων τους.
Επιστημονικά όργανα σε αποστολές σε ολόκληρο το Ηλιακό Σύστημα
Το έργο του Κριμιζή εκτείνεται πολύ πέρα από τις δύο εμβληματικές αποστολές Voyager και Cassini.
Σύμφωνα με το Johns Hopkins APL, έχει υπηρετήσει ως κύριος ερευνητής σε πέντε αποστολές της NASA, ενώ έχει συμμετάσχει και σε πολλές άλλες ως συνεργαζόμενος ερευνητής. Το ερευνητικό του έργο αφορά τη φυσική του Ήλιου, τα φορτισμένα σωματίδια, το διαπλανητικό περιβάλλον και τις μαγνητόσφαιρες των πλανητών.
Έχει επίσης συνδεθεί με την ανάπτυξη επιστημονικών οργάνων που ταξίδεψαν με αποστολές προς διαφορετικά ουράνια σώματα, συμβάλλοντας στη συλλογή μετρήσεων από περιοχές που μέχρι πρότινος ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητες.
Η συμβολή στη διαμόρφωση της διαστημικής στρατηγικής της NASA
Η προσφορά του Κριμιζή δεν περιορίζεται στην κατασκευή επιστημονικών οργάνων και στην ανάλυση δεδομένων. Συνδέεται και με τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι πλανητικές αποστολές.
Ο Έλληνας επιστήμονας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην προώθηση του προγράμματος Discovery της NASA, το οποίο δημιουργήθηκε για να υποστηρίζει σχετικά χαμηλού κόστους πλανητικές αποστολές με συγκεκριμένους επιστημονικούς στόχους. Η φιλοσοφία τέτοιων προγραμμάτων επιδιώκει να συνδυάζει την επιστημονική καινοτομία με τον περιορισμό του κόστους και την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.
Στόχος είναι να δίνεται η δυνατότητα σε επιστημονικές ομάδες να προτείνουν αποστολές που απαντούν σε συγκεκριμένα ερευνητικά ερωτήματα, χωρίς να απαιτούνται πάντοτε οι προϋπολογισμοί των μεγαλύτερων διαστημικών προγραμμάτων.
Ο Κριμιζής συνέβαλε επίσης στην προώθηση του προγράμματος New Frontiers, στο οποίο εντάχθηκε η αποστολή New Horizons, που πραγματοποίησε την ιστορική προσέγγιση του Πλούτωνα το 2015, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση πολιτικών και μεθόδων για την οργάνωση της διαστημικής εξερεύνησης.
Διεθνείς διακρίσεις και παρουσία στην Ακαδημία Αθηνών
Η διεθνής αναγνώριση του Κριμιζή αποτυπώνεται σε σειρά σημαντικών διακρίσεων.
Το 2016 τιμήθηκε με το Distinguished Public Service Medal της NASA, μία από τις υψηλότερες τιμητικές διακρίσεις του οργανισμού για την προσφορά στο δημόσιο έργο του. Το 2017 έλαβε το βραβείο Theodore von Kármán της Διεθνούς Ακαδημίας Αστροναυτικής, για τη συνολική συμβολή του στις διαστημικές επιστήμες και την αστροναυτική.
Έχει επίσης τιμηθεί από το Εθνικό Μουσείο Αεροναυτικής και Διαστήματος Smithsonian για τη συνολική επιστημονική του διαδρομή, ενώ έχει εκλεγεί μέλος επιστημονικών οργανισμών διεθνούς κύρους.
Στην Ελλάδα, ο Καθηγητής Κριμιζής είναι μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και κατέχει την έδρα «Επιστήμη του Διαστήματος».
Το έργο του συνδέει έτσι τη διεθνή ερευνητική δραστηριότητα με την ελληνική επιστημονική κοινότητα, σε έναν τομέα όπου η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και διαστημικών οργανισμών είναι καθοριστική.
