Ελλάδα – Τουρκία σε «ήρεμα νερά» μέχρι τις εκλογές, μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη με Ερντογάν στην Άγκυρα

Ο Ελληνας πρωθυπουργός και ο Τούρκος Πρόεδρος επαναβεβαίωσαν την κοινή βούληση για διατήρηση των καλών σχέσεων στο επόμενο διάστημα – Ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας για την αποφυγή κρίσεων, ενώ τα θέματα «χαμηλής πολιτικής» θα λειτουργήσουν ως μηχανισμοί περαιτέρω βελτίωσης των σχέσεων

Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

Αποστολή στην Άγκυρα: Γιώργος Ευγενίδης

Τίποτα στο Λευκό Παλάτι του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την περασμένη Τετάρτη δεν θύμιζε ότι Ελλάδα και Τουρκία μέχρι και πριν από λίγα χρόνια ήταν στα πρόθυρα ανοιχτής σύγκρουσης, ενώ οι δύο ηγεσίες αντάλλασσαν φαρμακερά βέλη και πύρινες ατάκες. Τα τελευταία τρία χρόνια, παρά τις εξάρσεις και τις επιμέρους προκλήσεις, τα ελληνικά νερά παραμένουν κατά τεκμήριο ήρεμα και βούληση της χώρας μας είναι αυτό να συνεχιστεί.

Η αλήθεια είναι ότι τα Ελληνοτουρκικά έχουν πάψει να είναι από τα βασικά θέματα της ατζέντας και οι πολίτες δεν ανησυχούν τόσο όσο παλιότερα, όσο κι αν η «τουρκοφαγία» παραμένει ένα αγαπημένο σπορ του εγχώριου πολιτικού συστήματος. Ωστόσο, η σύνθετη γεωπολιτική πραγματικότητα μετά την εκλογή Τραμπ και η ταραγμένη γειτονιά μας επιβάλλουν αναθεώρηση των προηγούμενων δεδομένων, κάτι που τόσο ο Ελληνας πρωθυπουργός όσο και ο Τούρκος πρόεδρος φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει.

Η επίσημη επίσκεψη των 4,5 ωρών του πρωθυπουργού και της ελληνικής αποστολής στο φαραωνικό κυβερνητικό συγκρότημα της Αγκυρας σηματοδότησε ίσως την πιο ήπια επαφή των δύο ηγετών στα αρκετά χρόνια που μετρά η συνύπαρξή τους, από το 2019, όταν και ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε τα ηνία της χώρας. Και, σύμφωνα με ανθρώπους που έχουν γνώση της κατ’ ιδίαν συνάντησης που είχαν οι δύο ηγέτες, Ελλάδα και Τουρκία έχουν αποφασίσει στην παρούσα φάση ότι οι δεδομένες διαφορές δεν θα πρέπει να αποτελούν θρυαλλίδα έντασης.

Αντιθέτως, θα πρέπει να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας σε όλα τα επίπεδα, μηχανισμοί απεμπλοκής και πρόληψης εντάσεων, αλλά και σχέσεις διμερούς συνεργασίας σε σειρά πεδίων «χαμηλής πολιτικής», που όμως βοηθούν τη σχέση να κυλά αναίμακτα. Ισως διόλου τυχαία επελέγη την περασμένη Τετάρτη να ανακοινωθούν οι έξι διμερείς συμφωνίες και κοινές δηλώσεις για την επιχειρηματική συνεργασία, την ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης – Σμύρνης, την πολιτική προστασία, την έρευνα και την καινοτομία και τον πολιτισμό πριν από τις δηλώσεις Μητσοτάκη – Ερντογάν, τις οποίες αμφότεροι έκαναν χωρίς να αλλάξουν ούτε κόμμα από το κείμενο που είχαν μπροστά τους, δείγμα της προσεκτικής σκηνοθεσίας της επίσκεψης.

«Αν όχι τώρα, πότε;»

Ο μειλίχιος τρόπος του κ. Ερντογάν και το ότι αποκάλεσε τον κ. Μητσοτάκη «πολύτιμο φίλο» συζητήθηκε πολύ στα πηγαδάκια της ελληνικής αποστολής. Προφανώς, οι διπλωματικές αβρότητες δεν μπορούν να εξαλείψουν δεκαετίες τουρκικής προκλητικότητας, ούτε η Τουρκία θα αποστεί από τις πάγιες αναθεωρητικές της θέσεις που δεν την περιορίζουν στην υφιστάμενη γεωγραφία. Με πολλά μέτωπα ανοιχτά και τον Λευκό Οίκο ενεργά παρόντα στη Μέση Ανατολή και το Ιράν, είναι εμφανές ότι ο Τούρκος πρόεδρος δεν θέλει μία ακόμα εστία προβληματισμού και έντασης. Στην ίδια γραμμή και ο κ. Μητσοτάκης, ο οποίος είναι πολύ προβληματισμένος για το νέο γεωπολιτικό τοπίο που διαμορφώνεται, ιδίως για μια μεσαία ευρωπαϊκή χώρα όπως η Ελλάδα.

Σε αυτή τη συγκυρία, ο κ. Μητσοτάκης βρήκε την ευκαιρία με ένα ρητορικό ερώτημα να καλέσει τον κ. Ερντογάν να αποστεί από την απειλή πολέμου, κάτι που προφανώς περιλαμβάνει το casus belli και τις γκρίζες ζώνες. Και συνέδεσε, κατά πληροφορίες, στην τετ-α-τετ συζήτηση με τον Τούρκο πρόεδρο αυτό το θέμα με τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική μέσω του προγράμματος SAFE. «Αν όχι τώρα, πότε;», διερωτήθηκε ρητορικά ο κ. Μητσοτάκης στις κοινές δηλώσεις, απηχώντας το γνωστό σύνθημα του Μάη του ’68. «Εφόσον επιθυμείς να καταστείς μέρος μιας συλλογικής άμυνας, δεν μπορείς, την ίδια στιγμή, να απειλείς τα μέρη που συνθέτουν αυτή τη συλλογική άμυνα», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, περιγράφοντας το πνεύμα της παρέμβασης του πρωθυπουργού. Βέβαια, οι Τούρκοι άκουσαν, αλλά δεν είπαν κάτι ουσιαστικό επ’ αυτού – και μοιάζει μάλλον αισιόδοξο να εκτιμά κάποιος ότι αίφνης θα αλλάξει μια πολιτική δεκαετιών που εδράζεται και σε απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, επειδή μια ελληνοτουρκική συνάντηση κορυφής πήγε καλά.

Βέβαια, η Αθήνα ομολογουμένως άκουσε με ενδιαφέρον τον κ. Ερντογάν να λέει ότι το ζήτημα του Αιγαίου «και τα άλλα συνδεδεμένα ζητήματα» μπορούν να λυθούν στη βάση του Διεθνούς Δικαίου. Είναι γνωστό ότι η Τουρκία είναι μετρ της ευκαιριακής επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας και αυτό μάλλον το απέφευγε στο σκέλος της συζήτησης για τη διμερή διαφορά στις θαλάσσιες ζώνες.

Συναντήσεις και καλή καρδιά

Πού είμαστε συνεπώς; Η εκτίμηση της ελληνικής πλευράς είναι ότι μέχρι τις εκλογές του 2027 τα Ελληνοτουρκικά δεν θα αποτελέσουν πεδίο προβληματισμού. Βέβαια, συμβόλαιο με τον Ερντογάν δεν κάνει κανείς, η Τουρκία όμως δεν φαίνεται ορεξάτη να φορτώσει το τραπέζι.

Αντιθέτως, Ελληνες και Τούρκοι αξιωματούχοι θα βλέπονται το επόμενο διάστημα, μετά και τις συμφωνίες που ετοίμασε η ομάδα του υφυπουργού Εξωτερικών Χάρη Θεοχάρη και ανακοινώθηκαν στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας (ΑΣΣ). Για παράδειγμα, οι δύο υπουργοί Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης και Μεχμέτ Σιμσέκ συμφώνησαν να γίνουν σε Αθήνα και Κωνσταντινούπολη δύο επιχειρηματικά φόρουμ το επόμενο διάστημα. Για τον Σεπτέμβριο προγραμματίζεται ο Τούρκος υπουργός Βιομηχανίας Μεχμέτ Φατίχ Κατζίρ να επισκεφτεί στην Αθήνα τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, ενώ προοδευτικά θα συνεχιστούν οι συζητήσεις στο πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου και της θετικής ατζέντας.

Βεβαίως και ο κ. Μητσοτάκης θα επισκεφθεί ξανά την Αγκυρα σε λίγους μήνες, και συγκεκριμένα στις 7 και 8 Ιουλίου, για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, καθώς η Τουρκία είναι οικοδέσποινα χώρα. Τότε είναι μάλλον απίθανο να υπάρχει η αφίσα «Καλώς ήρθατε, κύριε πρωθυπουργέ», που αναρτήθηκε σε κεντρικό δρόμο της Αγκυρας προκαλώντας εντύπωση, όμως δεν είναι παράλογο Μητσοτάκης και Ερντογάν να ιδωθούν με κάποιον τρόπο εκ νέου. Αλλωστε, καθώς ο χειμώνας φεύγει και έρχεται η άνοιξη, ακολουθούν και οι Τούρκοι τουρίστες που κατακλύζουν τα 12 ελληνικά νησιά, για τα οποία ισχύει το ευνοϊκό καθεστώς βίζας, ίσως η πιο μετρήσιμη κίνηση της θετικής ατζέντας των τελευταίων ετών. Και ποιος θέλει να ταράξει τα νερά, όταν και οι μεν και οι δε ωφελούνται;

Αποστολή στην Άγκυρα: Γιώργος Ευγενίδης