Γιατί ο Τραμπ στέλνει αμερικανικούς κινητήρες για τα τουρκικά Kaan, βουλευτές στήνουν μπλόκο στο Κογκρέσο για τα F-35

Με την απόφαση για παράκαμψη των αντιρρήσεων του Κογκρέσου στην πώληση κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να εξευμενίσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και να αφαιρέσει ένα από τα πολλά βαρίδια που επιβαρύνουν τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις λίγες ημέρες προτού αφιχθεί στην τουρκική πρωτεύουσα για να συμμετάσχει σε μια δύσκολη και κομβική για το μέλλον του ΝΑΤΟ Σύνοδο Κορυφής.

Μια Σύνοδο Κορυφής η οποία συνέρχεται στο πολύ βαρύ κλίμα που έχουν προκαλέσει οι αντιφατικές επιλογές του προέδρου Τραμπ, με αποτέλεσμα ένα αν όχι εχθρικό, τουλάχιστον επιφυλακτικό και ψυχρό κλίμα των ηγετών της Ευρώπης και του Καναδά έναντι του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος στην Αγκυρα θα βρει θερμή υποδοχή μόνο από τον «φίλο» Ερντογάν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έσπευσε την Τετάρτη να προαναγγείλει κάποιο «δώρο» προς τον Τούρκο πρόεδρο και, όπως έγινε αμέσως γνωστό, μέσω διαρροών που επιβεβαίωσαν Αμερικανοί αξιωματούχοι, αυτό φαίνεται να είναι η παράκαμψη των εμποδίων που έχουν εγερθεί στο Κογκρέσο με πρωταγωνιστή τον βουλευτή Γκρέγκορι Μικς για την πώληση των κινητήρων F110 στην Τουρκία.

Πρόκειται ασφαλώς για μια σημαντική χειρονομία προς την Αγκυρα, η οποία όμως δεν αλλάζει την ισορροπία δυνάμεων, καθώς η πώληση των κινητήρων δεν σημαίνει αυτομάτως την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, η οποία εξακολουθεί να προσκρούει στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν βάσει της νομοθεσίας CAATSA, ούτε την αυτόματη και απεριόριστη πρόσβασή της σε κάθε αμερικανικό αμυντικό σύστημα.

Καμία έκπληξη

Για την Αθήνα, το ενδεχόμενο πώλησης των κινητήρων F110 στην Τουρκία δεν αποτέλεσε έκπληξη και βρισκόταν μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονταν στο υπουργείο Εξωτερικών. Ηταν δεδομένο ότι ο Τραμπ επιθυμούσε να προχωρήσει σε μια κίνηση καλής θέλησης προς την Τουρκία, θεωρώντας ότι ο Ερντογάν συμπορεύτηκε με τις πολιτικές του τόσο στο Ουκρανικό όσο και στο Ιράν.

Για την Αθήνα, εκείνο που παραμένει σημαντικό είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε διαδικασία απόκτησης των F-35, τα οποία, σε συνδυασμό με τα Rafale που έχουν ήδη ενταχθεί στην Πολεμική Αεροπορία, προσδίδουν σημαντική αεροπορική υπεροχή. Παράλληλα, οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν αποκτήσει στρατηγικό βάθος τόσο μέσω της αναβάθμισης της βάσης της Σούδας και της παροχής πρόσθετων στρατιωτικών διευκολύνσεων στις αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις όσο και στον ενεργειακό τομέα, με την ανάδειξη της Ελλάδας σε κρίσιμο κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.

Η διαδικασία στις ΗΠΑ

Οι κινητήρες στρατιωτικών αεροσκαφών θεωρούνται αμυντικό υλικό και απαιτούν άδεια εξαγωγής (ITAR/EAR) από την αμερικανική κυβέρνηση. Η έγκριση δεν είναι αυτόματη και εξετάζεται κατά περίπτωση. Για σημαντικές πωλήσεις αμυντικού υλικού, το Κογκρέσο έχει δικαίωμα ελέγχου και άσκησης πίεσης και τα τελευταία χρόνια αρκετοί βουλευτές και γερουσιαστές έχουν συνδέσει την έγκριση εξοπλισμών προς την Τουρκία με ζητήματα όπως η κατοχή των ρωσικών S-400, οι υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η πολιτική της Αγκυρας στη Συρία.

Η έγκριση πώλησης αμυντικών συστημάτων ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδικασία μετά τη γνωστοποίηση στο Κογκρέσο της υπό εξέταση πώλησης. Στην άτυπη διαδικασία (informal review) τα μέλη του Κογκρέσου μπορούν να θέσουν τη διαδικασία σε αναστολή (hold). Στην επίσημη διαδικασία (formal notification) η κυβέρνηση ενημερώνει το Κογκρέσο και ξεκινά η προθεσμία των 15 ή 30 ημερών για την εξέταση της υπόθεσης.

Το hold δεν έχει νομική ισχύ, αλλά αποτελεί πολιτική πρακτική. Εάν ο Λευκός Οίκος αποφασίσει να προχωρήσει, μπορεί απλώς να το αγνοήσει και να το παρακάμψει. Ακόμη και μετά την επίσημη ειδοποίηση, για να εμποδιστεί η πώληση θα πρέπει η Βουλή των Αντιπροσώπων και η Γερουσία να εγκρίνουν το ίδιο ψήφισμα απόρριψης. Εάν ο πρόεδρος ασκήσει βέτο, τότε απαιτείται πλειοψηφία 2/3 και στα δύο Σώματα για να ανατραπεί το βέτο. Πρακτικά, δηλαδή, εάν ένας πρόεδρος αποφασίσει να υποστηρίξει μια πώληση, το Κογκρέσο έχει πολύ περιορισμένες δυνατότητες να την εμποδίσει.

Πρωτοβουλία από Δημοκρατικούς για μπλόκο στα F-35

Την Κυριακή, ωστόσο, έγινε γνωστό ότι η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα Ντίνα Τάιτους ανέλαβε πρωτοβουλία στο Κογκρέσο με επιστολή που βρίσκεται στο στάδιο συλλογής υπογραφών, με την οποία οι βουλευτές θα ζητήσουν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες που της δίνει ο νόμος, ώστε να αποτρέψει οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, εφόσον δεν έχει προηγουμένως επιλυθεί το ζήτημα των ρωσικών S-400 και των κυρώσεων CAATSA.

Τα περιθώρια αντίδρασης που διαθέτει το Κογκρέσο προβλέπονται στον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, ο οποίος δίνει στους βουλευτές και στους γερουσιαστές τη δυνατότητα να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν τη συναλλαγή μέσω ενός κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας. Το join resolution of dissaprroval, όπως ονομάζεται, αποτελεί το επίσημο νομοθετικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους οι νομοθέτες μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την κυβέρνηση.

Η επιστολή πρόκειται να αποσταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί να παρακάμψει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την αμερικανική νομοθεσία όσο η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.

Οι συντάκτες της επιστολής επικαλούνται και τη δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ανέφερε ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης για το πώς θα μπορούσε μια πιθανή πώληση να προχωρήσει νομικά. Όπως αναφέρεται στο κείμενο, ο κ. Βανς σημείωσε ότι «ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή».

Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο του 2020 το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA, δηλαδή του νόμου για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων. Η απόφαση αυτή, όπως σημειώνεται, δεν έχει ανακληθεί και εξακολουθεί να ισχύει.

Το νομικό επιχείρημα της επιστολής είναι ότι η αγορά των S-400 από την Τουρκία αποτέλεσε σημαντική συναλλαγή με οντότητα που δρα για λογαριασμό του αμυντικού τομέα ή του τομέα πληροφοριών της Ρωσίας. Οι βουλευτές τονίζουν ότι δεν υπάρχει δημόσια διαθέσιμο στοιχείο που να δείχνει ότι η Τουρκία έχει απομακρύνει το σύστημα, ότι το έχει αποσύρει από επιχειρησιακή χρήση ή ότι έχει αντιμετωπίσει την αιτία που οδήγησε αρχικά στην επιβολή των κυρώσεων.

Πέρα από τις κυρώσεις CAATSA, η επιστολή επικαλείται και τον Νόμο περί Εθνικής ‘Αμυνας (προϋπολογισμός Πενταγώνου) για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία εκτός εάν η ‘Αγκυρα δεν έχει πλέον στην κατοχή της το σύστημα S-400, παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει ξανά την απόκτησή του και επιβεβαιώσει ότι δεν έχει αποδεχθεί πρόσθετες παραδόσεις που σχετίζονται με τους S-400 ή με άλλο σύστημα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αμερικανικά αμυντικά συστήματα.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι βουλευτές αναφέρονται στην ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, κατά την οποία, όπως σημειώνουν, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και δεν μπορεί να επανεντάξει την ‘Αγκυρα στο πρόγραμμα των F-35.

Με την πρωτοβουλία αυτή, η κ. Τάιτους επιδιώκει την έγκαιρη κινητοποίηση του Κογκρέσου απέναντι σε πιθανή προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να ανοίξει ξανά τον δρόμο για την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35. Το μήνυμα της επιστολής είναι ότι οποιαδήποτε τέτοια κίνηση δεν μπορεί να εξεταστεί μόνο ως ζήτημα αμυντικής πολιτικής, αλλά και ως θέμα συμμόρφωσης με δεσμευτική αμερικανική νομοθεσία.

Τι σημαίνει για την Τουρκία

Για την Τουρκία είναι σημαντική μια τέτοια απόφαση για τους κινητήρες των μαχητικών Kaan τόσο για πολιτικούς όσο και για ουσιαστικούς λόγους. Καταρχάς, θα σταλεί το μήνυμα ότι οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις ξεπαγώνουν σε ό,τι αφορά τα εξοπλιστικά, εξαλείφοντας ένα σημαντικό βάρος που επηρέαζε αρνητικά τις σχέσεις των δύο χωρών. Πρακτικά, η Τουρκία λύνει και ένα σημαντικό πρόβλημα, καθώς το μεγαλύτερο και πιο φιλόδοξο πρόγραμμα της αμυντικής βιομηχανίας της, η κατασκευή του μαχητικού αεροσκάφους KAAN, μπορεί πλέον να προχωρήσει στην πρώτη φάση της παραγωγής.

Η Τουρκία χρειάζεται περίπου 80 κινητήρες F110 αξίας 700 εκατ. δολαρίων για τα πρωτότυπα του KAAN, τις δοκιμές πτήσης και τις πρώτες παρτίδες παραγωγής, καθώς η TEI (Tusaş Engine Industries) αναπτύσσει τον εγχώριο κινητήρα TF35000, όμως αυτός δεν αναμένεται να είναι έτοιμος πριν από τα μέσα της επόμενης δεκαετίας. Εξασφαλίζοντας τους αμερικανικούς κινητήρες, η Τουρκία αποκτά ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς το πρόγραμμα KAAN αποκτά σταθερό χρονοδιάγραμμα, μειώνεται ο κίνδυνος καθυστερήσεων και αυξάνεται η αξιοπιστία του προγράμματος απέναντι σε πιθανούς μελλοντικούς πελάτες.

Μήνυμα προς Ισραήλ

Σημασία έχει και η γεωπολιτική συγκυρία. Σε μια περίοδο κατά την οποία έχουν εμφανιστεί σύννεφα στις σχέσεις του Τραμπ με το Ισραήλ, η χειρονομία αυτή προς την Τουρκία στέλνει μηνύματα σε ολόκληρη την περιοχή και υποδηλώνει ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την Αγκυρα ως σημαντικό στρατηγικό εταίρο, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Η απόφαση αυτή έρχεται λίγο πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της Συμμαχίας προσφέροντας ένα σημαντικό πολιτικό χαρτί στον Ερντογάν, ο οποίος θα επιδιώξει να προβάλει τη χειρονομία του Αμερικανού προέδρου ως ένδειξη αναγνώρισης της ισχύος και της γεωπολιτικής βαρύτητας της Τουρκίας τόσο σε διπλωματικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ