Του Κώστα Ράπτη
Ο Ταγίπ Ερντογάν συνεχίζει δίχως ανάπαυλα την αντιπαράθεση με το Ισραήλ. Ο Τούρκος πρόεδρος εξαπέλυσε για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα την Πέμπτη σφοδρή επίθεση κατά του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα σκληρούς χαρακτηρισμούς.
Σε δηλώσεις του κατά τη διάρκεια εκδήλωσης με αφορμή την 158η επέτειο από την ίδρυση της Ερυθράς Ημισελήνου, ο Ερντογάν περιέγραψε το Ισραήλ ως πηγή αποσταθεροποίησης και βίας στην περιοχή, κατηγορώντας ευθέως την παρούσα ισραηλινή κυβέρνηση για διχασμό και αιματοχυσία. “Το Ισραήλ, υπό την παρούσα ηγεσία, έχει μετατραπεί σε ένα εργοστάσιο παραγωγής διχόνοιας, του οποίου η πρώτη ύλη είναι μόνο αίμα και δάκρυα, μόνο αστάθεια και χάος. Όσοι επιτίθενται στην περιοχή μας, σαν καρχαρίες που μυρίζουν αίμα, θα λογοδοτήσουν τελικά για το αίμα που έχυσαν· η κραυγή των καταπιεσμένων, που κάνει τον ουρανό να τρέμει, αργά ή γρήγορα θα πιάσει τους τυράννους από τον γιακά”, είπε ο Τούρκος πρόεδρος. Συνεχίζοντας σε ακόμα πιο υψηλούς τόνους, ο Ερντογάν πρόσθεσε: “Όσοι ακολουθούν σήμερα τα βήματα του Χίτλερ ας μην ξεχνούν ότι, αν συνεχίσουν έτσι, η κατάληξή τους θα είναι ίδια με εκείνη των άλλων τυράννων της Ιστορίας”. Υποστήριξε επίσης ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να στηρίζει τους Παλαιστινίους και παράλληλα να ζητεί διεθνή λογοδοσία για όσα συμβαίνουν στη Γάζα.
Προς τι η επιμονή; Είναι προφανές ότι ο ισχυρός άνδρας της Άγκυρας δεν κινείται μόνο από αισθήματα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους ή από τη διάθεση να φανεί αρεστός στην κοινή γνώμη της χώρας του. Πιστεύει (ή θέλει να φαίνεται ότι πιστεύει) πως στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ υπεραμύνεται ζωτικών συμφερόντων της ίδιας της Τουρκίας.
“Οι επιθέσεις του Νετανιάχου και του δικτύου δολοφόνων του εναντίον της Συρίας και του Λιβάνου έχουν φτάσει σε σημείο που απειλούν όχι μόνο αυτές τις δύο αδελφές χώρες, αλλά και την Τουρκία”, είχε αναφέρει χαρακτηριστικά την Τετάρτη σε ομιλία του προς την Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματός του. “Η Δαμασκός και η Βηρυτός είναι οι δύο αδελφές πόλεις της Κωνσταντινούπολης. Η ασφάλεια της Τουρκίας δεν ξεκινά μόνο στη Χατάι. Ξεκινά στο Χαλέπι, στη Δαμασκό. Η ασφάλεια της Τουρκίας ξεκινά στη Βηρυτό”, τόνισε χαρακτηριστικά.
Αν τα όσα είπε προσφάτως ο Τούρκος υπουργός Εσωτερικών περί του ονείρου του να αναδειχθεί κάποτε σε βαλή της Ιερουσαλήμ μπορούν ίσως να θεωρηθούν γραφικότητες εμπνεόμενες από νεο-οθωμανική νοσταλγία, οι δηλώσεις του πολιτικού του προϊσταμένου, πάντως, αποπνέουν τη βαθιά πεποίθηση των Τούρκων ιθυνόντων ότι αργά ή γρήγορα θα στοχοποιηθούν άμεσα από το Ισραήλ.
“Είναι το τελευταίο άτομο που μπορεί να κάνει κήρυγμα στο Κράτος του Ισραήλ περί ηθικής”, δήλωσε λίγο αργότερα ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Βενιαμίν Νετανιάχου, απαντώντας μέσω X στις κατηγορίες του Τούρκου προέδρου. Ο Νετανιάχου κατηγόρησε επίσης τον Ερντογάν ότι διέπραξε γενοκτονία εναντίον των Κούρδων, ότι υποστηρίζει την παλαιστινιακή ισλαμιστική οργάνωση Χαμάς και ότι φυλακίζει πολιτικούς του αντιπάλους.
Είναι προφανές ότι οι εξελίξεις που έχουν δρομολογηθεί μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 (οι οποίες, από ειρωνεία της τύχης, εκδηλώθηκαν σε μια στιγμή σοβαρής επαναπροσέγγισης Ισραήλ – Τουρκίας) έχουν δημιουργήσει εκρηκτικό κλίμα. Ο φόβος συνολικής αποσταθεροποίησης της περιοχής, λόγω της ισραηλινής πολιτικής, η μόνιμη καχυποψία ως προς τις στενές σχέσεις του Ισραήλ με το κουρδικό στοιχείο και ο ανταγωνισμός για τον έλεγχο της Συρίας μετά την ανατροπή του Άσαντ αποτελούν τα κύρια αγκάθια.
Απειλές προς την Κύπρο
Αλλά η αντιπαράθεση έχει και μια αμεσότερου ελληνικού ενδιαφέροντος διάσταση. Η αυξημένη αμυντική συνεργασία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο έχει προκαλέσει ανησυχίες στην Άγκυρα. Οι τρεις χώρες, υπενθυμίζεται, υπέγραψαν κοινό σχέδιο αμυντικής δράσης στη Λευκωσία τον Δεκέμβριο.
“Ορισμένες μικρές οντότητες των οποίων οι φιλοδοξίες υπερβαίνουν κατά πολύ το μέγεθός τους έχουν επιβιβαστεί στη βάρκα της διχόνοιας του Ισραήλ και έχουν αρχίσει να κυνηγούν κενά όνειρα στην Ανατολική Μεσόγειο”, έσπευσε προχθές να σχολιάσει ο Ερντογάν, σε μια προφανή αναφορά στην Κυπριακή Δημοκρατία. Και πρόσθεσε: “Εάν τα δικαιώματα και οι νόμοι της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων στοχοποιηθούν στην Ανατολική Μεσόγειο, η απάντησή μας θα είναι πολύ σαφής και πολύ σκληρή”.
Όμως οι εμπλεκόμενοι είναι πολύ περισσότεροι. Αρκεί να σημειωθεί ο βαθμός συμπόρευσης του Ισραήλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μεγάλο αντίπαλο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, υποστηρικτή των αντιπάλων της Άγκυρας σε Λιβύη, Σομαλία και Σουδάν, καθώς και φερόμενο χρηματοδότη της απόπειρας πραξικοπήματος κατά του Ερντογάν το 2016. Ή η ανακοίνωση με την οποία σήμερα η Άγκυρα καταγγέλλει ως “παραβίαση του διεθνούς δικαίου” την αμυντική συμφωνία της Γαλλίας (επίσης φίλης των ΗΑΕ) με την Κυπριακή Δημοκρατία. Και όλα αυτά σε ένα πλαίσιο όπου το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ επιταχύνει τα σενάρια δημιουργίας νέων χερσαίων εμπορικών και επικοινωνιακών οδών, με σύσφιξη των σχέσεων της Τουρκίας με Ιράκ, Συρία και Σαουδική Αραβία.
Οι ΗΠΑ έκλεισαν την υπόθεση της Halkbank
Υπάρχει, όμως, κάτι το ιδιαίτερα παρήγορο για την Άγκυρα σε αυτό το τοπίο της αναταραχής: η εμφανής πρόθεση της χώρας του Ντόναλντ Τραμπ, εν μέσω ουκρανικού και ιρανικού πολέμου, να συσφίξει τις σχέσεις με το δεύτερο σημαντικότερο μέλος του ΝΑΤΟ, συγχωρώντας αρκετά παλαιά “ατοπήματα”.
Ένα από αυτά είναι οι κατηγορίες παραβίασης των κυρώσεων κατά του Ιράν από την τουρκική κρατική τράπεζα Halkbank, της οποίας οι δικαστικές περιπέτειες στην άλλη άκρη του Ατλαντικού μόλις τερματίσθηκαν.
Η τιμή της μετοχής της τράπεζας αυξήθηκε σχεδόν κατά 4% στις πρώτες συναλλαγές την Πέμπτη, αφού το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ζήτησε την προηγουμένη από έναν ομοσπονδιακό δικαστή να απορρίψει την υπόθεση, που είχε ανοίξει το 2019 από την εισαγγελία της νότιας περιφέρειας της Νέας Υόρκης. Το ανώτερο στέλεχος της Halkbank, Χακάν Ατίλα, κατέληξε να αναλάβει την ευθύνη. Συνελήφθη δύο φορές στη Νέα Υόρκη και αφέθηκε ελεύθερος το 2019, αφού εξέτισε συνολικά 28 μήνες σε ομοσπονδιακή φυλακή και στη συνέχεια απελάθηκε στην Τουρκία.
Η κίνηση αυτή αίρει ακόμα ένα στοιχείο τριβής μεταξύ Τουρκίας και Ηνωμένων Πολιτειών εν όψει της κρίσιμης συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα τον επόμενο μήνα, παρουσία και του Ντόναλντ Τραμπ. Δεν απομένει παρά η εξεύρεση λύσης και στο ζήτημα της ανάπτυξης στη γείτονα ρωσικών συστημάτων S-400, λόγω της οποίας οι ΗΠΑ απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα F-35 και το Κογκρέσο επέβαλε στρατιωτικές κυρώσεις.
