Πριν από τρία χρόνια, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονταν στο ναδίρ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αναφωνεί αρκετές φορές «Μητσοτάκης γιοκ», ενώ είχαν προηγηθεί χρόνια σκληρής σύγκρουσης τόσο στο Αιγαίο με το Ορούτς Ρείς όσο και στον Έβρο με τη μεταναστευτική κρίση. Από τότε, όμως, κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις κανονικοποιήθηκαν παρά τις αρκετές εξάρσεις και διακυμάνσεις και φτάσαμε στο να αποκαλεί ο Ταγίπ Ερντογάν τον Κυριάκο Μητσοτάκη «πολύτιμο φίλε μου» την ώρα των κοινών δηλώσεων, ενώ και η γλώσσα του σώματος στις επαφές των αξιωματούχων των δύο χωρών ανέδιδε οικειότητα.
Παράλληλα, σε κεντρικούς δρόμους της Άγκυρας υπήρχε ένα μεγάλο banner με φωτογραφία των κ. Μητσοτάκη και Ερντογάν από προηγούμενη συνάντηση και την αναγραφή «Καλώς ήρθατε κ. Πρωθυπουργέ». Ποιος να το φανταζόταν πριν από λίγο καιρό…
Προφανώς, Ελλάδα και Τουρκία δεν είναι φίλες χώρες, ούτε θα γίνουν στο άμεσο μέλλον. Οι δύο ηγέτες όμως, αντιλαμβανόμενοι το ταραγμένο γεωπολιτικό περιβάλλον, δεν θέλουν να προσθέσουν ένα ακόμα πρόβλημα στην ατζέντα, ήτοι ένα πεδίο έντασης στις διμερείς σχέσεις. Γι’ αυτό και, όπως αναφέρεται στο κοινό ανακοινωθέν που υπεγράφη από τους κ. Μητσοτάκη και Ερντογάν, συμφωνήθηκαν να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας και μηχανισμοί απεμπλοκής σε όλα τα επίπεδα, προκειμένου οι διαφωνίες να μην εξελίσσονται σε κρίσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι στην Άγκυρα ήρθε και η καινούργια διπλωματική σύμβουλος του πρωθυπουργού, πρέσβης Κατερίνα Νασίκα, η οποία εκλήθη να γνωρίσει τους νέους συνομιλητές της παραλαμβάνοντας από τον πρέσβη Μίλτων Νικολαϊδη που αφυπηρετεί και αναλαμβάνει την πρεσβεία μας στο Παρίσι.
Αν υπάρχει ένας χρονικός στόχος, σε πρώτη φάση είναι ο καθαρός ορίζοντας μέχρι τις ελληνικές εκλογές, καθώς είναι γνωστό ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν διέπονται από βεβαιότητες. Σε κάθε περίπτωση όμως η περίοδος νηνεμίας μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών-η οποία αναφέρθηκε στο χθεσινό κοινό ανακοινωθέν ως ορόσημο για τις διμερείς σχέσεις-φαίνεται ότι μπορεί να παραταθεί, παρά τις περιοδικές αναταράξεις.
Ανοιχτή συζήτηση
Όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές με άριστη γνώση του τι έγινε στο 1,5 ώρας τετ-α-τετ των δύο ηγετών, όλα τα θέματα τέθηκαν. Και βεβαίως τα θέματα του Αιγαίου, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, τα θαλάσσια πάρκα, οι NAVTEX και από μέρους της Τουρκίας το θέμα του SAFE. Το μήνυμα που εκπέμπεται όμως είναι ότι οι δύο χώρες μπορούν να συζητούν για τα σημεία απόκλισης, χωρίς αυτό να προκαλεί εντάσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι ο κ. Ερντογάν ανέφερε την εκτίμηση του ότι η ελληνοτουρκική διαφορά μπορεί να επιλυθεί στη βάση του διεθνούς δικαίου, κάτι που η Τουρκία δεν αναφέρει συνήθως, επικαλούμενη κατά τεκμήριο τις σχέσεις καλής γειτονίας που μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση συζήτηση.
Παράλληλα, μια προσεκτική ανάλυση της συνέντευξης Τύπου καταδεικνύει ότι επρόκειτο για μια εξαιρετικά προσεκτικά σκηνογραφημένη και σκηνοθετημένη επίσκεψη. Οι δύο ηγέτες δεν έφυγαν ούτε πόντο από το κείμενο που είχαν μπροστά τους, ερωτήσεις δεν τέθηκαν, ο κ. Ερντογάν δεν απάντησε στην… απάντηση του κ. Μητσοτάκη για τις αιχμές του ως προς τη μειονότητα στη Θράκη, το πρόγραμμα SAFE και το Ισραήλ.
Σημειωτέον, ο κ. Μητσοτάκης πήρε την πάσα του κ. Ερντογάν για τον ρόλο της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, λέγοντας ότι η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στη λύση δύο κρατών ως προς το Ισραήλ και τους Παλαιστίνιους. Και ο κ. Ερντογάν όχι απλά δεν απάντησε, αλλά στο τέλος χειροκρότησε κιόλας τις δηλώσεις του Έλληνα πρωθυπουργού, δίνοντας το έναυσμα ώστε οι δύο αποστολές να περάσουν στο δείπνο που είχε ετοιμαστεί σε διπλανή σάλα.
Και οι υπουργοί που μετείχαν στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας όμως αναφέρουν στο protothema.gr ότι το κλίμα ήταν άρτιο και η λογική ήταν να προταχθούν τα σημεία σύγκλισης, ώστε αυτά να υποσκελίζουν τις δεδομένες διαφορές και διαφωνίες των δύο χωρών. Δεν ήταν τυχαίο άλλωστε ότι η τουρκική Προεδρία επέλεξε να προηγηθούν των δηλώσεων οι ανταλλαγές των φακέλων με τις συμφωνίες και τα χειροκροτήματα των παρισταμένων. Και στις κατ’ ίδιαν συναντήσεις των υπουργών όμως το κλίμα ήταν εξαιρετικό και με διάθεση συνεργασίας, ενώ αρκετοί συμφώνησαν να ανταλλάξουν επισκέψεις το επόμενο διάστημα.
Για παράδειγμα, ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος και ο Τούρκος υπουργός Βιομηχανίας Μεχμέτ Φετίχ Σεχίρ συμφώνησαν να έρθει ο Τούρκος υπουργός στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο και να ακολουθήσει ο Έλληνας υπουργός. Ομοίως και ο Κυριάκος Πιερρακάκης, αφού δέχθηκε και τα συγχαρητήρια των Τούρκων υπουργών και του κ. Ερντογάν για την ανάληψη της προεδρίας του Εurogroup, συμφώνησε με τον ομόλογο του κ. Σιμσέκ να γίνουν το επόμενο διάστημα δύο επιχειρηματικά fora, ένα Κωνσταντινούπολη και ένα Αθήνα υπο την αιγίδα των υπουργείων Οικονομικών για να προχωρήσει η συνεργασία με στόχο το «ορόσημο» των 10 δισ. δολαρίων για το διμερές εμπόριο.
Κεμπάπ και συμπάθεια
Αυτό το κλίμα που καταγράφηκε στην κατ’ ίδιαν συνάντηση, στη διευρυμένη συνάντηση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας, αλλά και στις δηλώσεις είχε συνέχεια και στο δείπνο που παρέθεσε ο κ. Ερντογάν και στο οποίο έδωσε το παρών ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, όπως και μια σειρά επιφανών Ελλήνων και Τούρκων επιχειρηματιών.
Προφανώς η μουσική βοηθά και, όπως και σε άλλα αντίστοιχα δείπνα, η τουρκική προεδρία είχε φροντίσει να υπάρχει μια ορχήστρα, η οποία έπαιξε κυρίως παραδοσιακή μουσική, όμως επιστράτευσε κάποια στιγμή και το «Τέλι, τέλι κάλπικε ντουνιά», του Μάνου Λοϊζου, το οποίο είχε τραγουδήσει σε πρώτη εκτέλεση η Χάρις Αλεξίου. Προφανώς θα βοήθησε και το πλούσιο τραπέζι, με μοσχαρίσια στηθοπλευρά, ούρφα κεμπάπ και αρνίσια παϊδάκια και φινάλε με μπακλαβά με καρύδια και άλλα τουρκικά γλυκά.
Κυριάκος Μητσοτάκης και Ταγίπ Ερντογάν που κάθονταν στο ίδιο τραπέζι με τον κ. Βαρθολομαίο είχαν την ευκαιρία να χαλαρώσουν, λέγεται ότι μίλησαν ελάχιστα για τα θέματα της ατζέντας και επικεντρώθηκαν περισσότερο στα οικογενειακά τους και στις διεθνείς τους υποχρεώσεις, όπως δύο ηγέτες που κάνουν… small talk μετά το πέρας των επίσημων υποχρεώσεων. Είναι ασαφές πότε θα συναντηθούν ξανά διμερώς όμως ο κ. Μητσοτάκης θα έρθει κανονικά στις 7 και 8 Ιουλίου στην Άγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, καθώς φέτος η Τουρκία είναι οικοδέσποινα χώρα.
Αποστολή στην Άγκυρα: Γιώργος Ευγενίδης
