Καινοτόμο πρωτόκολλο παραγωγής αγουρέλαιου, προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές συνθήκες της Χαλκιδικής και κατά κύριο λόγο στις περιοχές του Μεταγγιτσίου και της Νέας Ποτίδαιας, που ενσωματώνει ευφυή συστήματα στην καλλιέργεια για τη διασφάλιση υψηλής ποιότητας και σταθερότητας του τελικού προϊόντος, προτείνει η επιχειρησιακή ομάδα “Ελαιόραμα”, στην οποία συμμετέχουν η Αμερικανική Γεωργική Σχολή, η Aγροδιατροφική Σύμπραξη της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, η ΑΓΡΟΜΕΤ ΙΚΕ και οι παραγωγοί Γιάννης Προδρόμου από την Ποτίδαια και Άννα Κυπαρισσά από το Μεταγγίτσι.
Το προτεινόμενο πρωτόκολλο είναι αποτέλεσμα του έργου “Ελαιόραμα”. Υλοποιήθηκε μέσω του Μέτρου 16 του ΠΑΑ και χαρακτηρίζεται ήδη από τους εμπλεκόμενους “μια καινοτόμος προσέγγιση στην παραγωγή αγουρέλαιου Χαλκιδικής, που συνδυάζει την παραδοσιακή γνώση με σύγχρονες γεωργικές τεχνολογίες”, αναδεικνύοντας την ποιοτική υπεροχή του και τη διεθνή του δυναμική.
Οι εκπρόσωποι του έργου επισημαίνουν ότι: “Η ποιότητα του αγουρέλαιου επηρεάζεται έντονα από τις εδαφοκλιματικές συνθήκες και τις μετεωρολογικές μεταβολές. Στη Χαλκιδική, οι ενδημικές ποικιλίες ελιάς είναι καλά προσαρμοσμένες στο μικροκλίμα της περιοχής, αλλά η κλιματική αλλαγή επιβάλλει νέες τεχνολογικές λύσεις…”. Γι’ αυτό τον λόγο, το πρωτόκολλο εστιάζει στη διαχείριση των κρίσιμων παραμέτρων ανάπτυξης της ελιάς “Χονδρολιά Χαλκιδικής” και “Γαλανή Μεταγγιτσίου” (οι κύριες ποικιλίες παραγωγής αγουρέλαιου) ώστε να μεγιστοποιηθούν οι φαινολικές ενώσεις και η ποιότητά του.
“Καθοριστικής σημασίας είναι η επιλογή των εδαφών και η εγκατάσταση των ελαιώνων, αλλά κυρίως οι εφαρμογές καινοτόμων ευφυών συστημάτων στους ελαιώνες… Ειδικά για την άρδευση και τις ακριβείς ανάγκες νερού στην παρούσα μελέτη, με τη χρήση αισθητήρων που μετρούν την υγρασία εδάφους στις περιοχές του Μεταγγιτσίου και της Ν. Ποτίδαιας, οι παραγωγοί είχαν τη δυνατότητα να ενημερώνονται συνεχώς για τα επίπεδα θερμοκρασίας και υγρασίας και να μπορούν να προσαρμόζουν τη συχνότητα και ποσότητα άρδευσης σε πραγματικό χρόνο, αποφεύγοντας ελλείψεις ή απώλειες νερού.
“Η λίπανση σχεδιάζεται στοχευμένα έπειτα από προσδιορισμό των ελλείψεων θρεπτικών στοιχείων στο κάθε αγροτεμάχιο. Δίνεται έμφαση στο ισοζύγιο αζώτου, καλίου και βορίου ώστε να υποστηριχθεί η πρώιμη ελαιοσύνθεση χωρίς υπερβολική βλάστηση. Στη Χαλκιδική, η ελιά απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα καλιούχας λίπανσης για υψηλή περιεκτικότητα σε έλαιο και φαινόλες, ενώ η υπερβολική δόση αζώτου αποφεύγεται, καθώς μειώνει σημαντικά τις συγκεντρώσεις φαινολικών ενώσεων, λόγω μειωμένης καρποφορίας. Επιπλέον, η ενσωμάτωση οργανικής ύλης (κομπόστ, βιοδιεγέρτες) ενισχύει τη διαθεσιμότητα θρεπτικών και την ανθεκτικότητα των ελαιόδεντρων. Με τη βοήθεια γεωχωρικής χαρτογράφησης και αισθητήρων εδάφους στις μελέτες στους ελαιώνες του Μεταγγιτσίου και της Ν. Ποτίδαιας επιτεύχθηκε στοχευμένη λίπανση, ελαχιστοποιώντας τη σπατάλη πόρων και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Τέλος, η συγκομιδή γίνεται πολύ νωρίς, συνήθως από τα τέλη Αυγούστου έως μέσα Οκτωβρίου, ώστε να διατηρούνται οι υψηλές συγκεντρώσεις φαινολών. Η συγκομιδή πραγματοποιείται κατά τις ημέρες που υπάρχουν οι βέλτιστες συνθήκες συγκομιδής, οι οποίες εντοπίζονται μέσω συστημάτων ευφυούς γεωργίας, όπως αισθητήρων εδάφους, μετεωρολογικών σταθμών και συστημάτων GIS, με σκοπό τη μείωση των απωλειών και την εξασφάλιση ομοιομορφίας στην ποιότητα του παραγόμενου αγουρέλαιου”.
Δίκτυο αισθητήρων σε ελαιώνες
Ειδικά για τα ευφυή συστήματα παραγωγής επισημαίνεται ότι πραγματοποιήθηκε ο σχεδιασμός και η εγκατάσταση ενός δικτύου αισθητήρων σε ελαιώνες του Μεταγγιτσίου και της Ν.Ποτίδαιας, βασισμένου στην τεχνολογία LoRa (Long Range), που καλύπτει όλο τον Νομό Χαλκιδικής, επιτρέποντας τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων που σχετίζονται με την υγρασία και τη θερμοκρασία του εδάφους και του αέρα και διευκολύνοντας τη λήψη έγκαιρων και τεκμηριωμένων αποφάσεων από τους ελαιοκαλλιεργητές της περιοχής.
Το ολοκληρωμένο δίκτυο προσφέρει στους παραγωγούς τη δυνατότητα συνεχούς παρακολούθησης των αγροτεμαχίων τους, επιτρέποντας τη μείωση των εισροών, την ενίσχυση της αποδοτικότητας των καλλιεργειών και την εξασφάλιση βέλτιστης ποιότητας προϊόντων.
“Η ολιστική αυτή προσέγγιση, με την ενσωμάτωση σύγχρονων μεθόδων με παραδοσιακές καλλιεργητικές πρακτικές αποτελεί πρότυπο βιώσιμης γεωργίας για την προσαρμογή στις υπάρχουσες και επερχόμενες κλιματικές προκλήσεις. Η παραγωγή βέλτιστης ποιότητας και υψηλής προστιθέμενης αξίας αγουρέλαιου Χαλκιδικής στοχεύει στην αύξηση της ανταγωνιστικότητάς του στις διεθνείς αγορές” επισήμανε, μιλώντας στο ---, ο επικεφαλής του Κόμβου Καινοτομίας (Innovation HUB) της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, Δρ Ηλίας Κάλφας.
Αγουρέλαιο Χαλκιδικής: Ένα καθαρό… διαμάντι της διατροφής
Ο αριθμός των ελαιόδεντρων σε όλη τη Χαλκιδική ξεπερνά τα 5.500.000 με κύριες ζώνες παραγωγής το όρος Μελίτων, τη χερσόνησο της Παλλήνης, τις υπώρειες του Χολομώντα και τους κάμπους Πολυγύρου, Ολύνθου και Ν. Μουδανιών. Στην ΠΕ Χαλκιδικής παράγεται περισσότερο από το 50% της πράσινης ελιάς στη χώρα και πέρυσι, σύμφωνα με εκτιμήσεις, η συνολική παραγωγή ξεπέρασε κατά πολύ τους 150.000 τόνους.
Όπως είναι γνωστό στον κόσμο του ελαιολάδου, το αγουρέλαιο Χαλκιδικής συνιστά ένα προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας, με ισχυρή σύνδεση με την τοπική παράδοση και το φυσικό περιβάλλον της Βόρειας Ελλάδας και ειδικότερα της Κεντρικής Μακεδονίας – Χαλκιδικής. Με έντονο πράσινο χρώμα, φρουτώδη γεύση και χαμηλή οξύτητα, το αγουρέλαιο Χαλκιδικής αποτελεί ένα εξαιρετικό, υγιεινό προϊόν με διεθνή δυναμική. Παράγεται σε περιορισμένη κλίμακα, από άγουρους καρπούς, και διακρίνεται για το έντονο γευστικό και θρεπτικό του προφίλ. Η υψηλή συγκέντρωση αντιοξειδωτικών και φαινολικών ενώσεων ενισχύει την καρδιοπροστατευτική του δράση, με τη διεθνή βιβλιογραφία να αναγνωρίζει τον ρόλο του στη μακροχρόνια υγεία και ευεξία.
Το φυσικό περιβάλλον σε συνδυασμό με τις χρησιμοποιούμενες καλλιεργητικές πρακτικές δημιουργούν ένα ομοιογενές, ποιοτικό προϊόν. Η συγκομιδή γίνεται παραδοσιακά, ενώ η απόδοση κυμαίνεται μεταξύ 14-20%. Οι πράσινες βρώσιμες ελιές Χαλκιδικής ξεχωρίζουν για το μέγεθός τους και τη σάρκα τους. Έρευνες αναδεικνύουν την υψηλή περιεκτικότητα του αγουρέλαιου σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη, ενώσεις που διαθέτουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, ενισχύοντας την καρδιαγγειακή υγεία. Το αγουρέλαιο Χαλκιδικής υπόκειται σε συγκεκριμένες ποιοτικές και διαδικαστικές προδιαγραφές. Η ζώνη παραγωγής του περιορίζεται εντός των διοικητικών ορίων του νομού Χαλκιδικής, εξαιρουμένου του Αγίου Όρους. Οι παραγωγοί υποχρεούνται σε εγγραφή στο Ελαιοκομικό Μητρώο της Διεύθυνσης Γεωργίας και στην ετήσια ενημέρωση του Ο.Σ.Δ.Ε., ενώ τηρούνται μητρώα εισροών και εκροών για τη διασφάλιση της ιχνηλασιμότητας.
Οι ιδιότητες και η ποιότητα
Σε αυτό το πλαίσιο, η Χαλκιδική αναδεικνύεται ως παράδειγμα ποιότητας. Μέσω προσαρμοσμένων καλλιεργειών και ορθής διαχείρισης, οι παραγωγοί της περιοχής επιτυγχάνουν την παραγωγή αγουρέλαιου με υψηλή συγκέντρωση πολυφαινολών — φυσικών ενώσεων με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και τεκμηριωμένα οφέλη για την υγεία. Η συγκέντρωσή τους επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ποικιλία, η στιγμή συγκομιδής και η έκθλιψη. Πρακτικές όπως η ψυχρή έκθλιψη και η αποθήκευση σε κατάλληλες συνθήκες ενισχύουν το πολυφαινολικό περιεχόμενο, καθιστώντας το αγουρέλαιο της Χαλκιδικής μια υψηλής διατροφικής αξίας επιλογή με αυξανόμενη διεθνή αναγνώριση.
Το αγουρέλαιο της Χαλκιδικής επιχειρεί να προβάλλει την δική του ξεχωριστή ταυτότητα στην διεθνή παραγωγή ελαιολάδου η οποία πλήττεται από τη συνεχιζόμενη ξηρασία και τα αυξανόμενα κόστη. “Το μέλλον, τονίζει ο κ Ηλ. Κάλφας ανήκει στην ευφυή Γεωργία και την τεχνητή νοημοσύνη. Σε συνδυασμό με τη γνώση των παραγωγών θα κερδίσουμε το στοίχημα. Η έμφαση είναι στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στο εξής η βαρύτητα θα πρέπει να πέσει στην ανάπτυξη των δελτίων εφοδιασμού της αγοράς και την κατάκτηση των ακριβών ραφιών όπως αξίζει σε τέτοιο ποιοτικό προϊόν όπως το αγουρέλαιο Χαλκιδικής”.
Η πτώση στην παραγωγή ελαιολάδου της Ισπανία είναι μία από τις μεγαλύτερες συνέπειες που σε μεγάλο μέρος της αποδίδεται στις ακραίες καιρικές συνθήκες που έφεραν και την αύξηση της τιμής του ελαιολάδου, του λεγόμενου και πράσινου χρυσού. Παρ’ όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση (οι μεσογειακές της περιοχές) είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και καταναλωτής ελαιολάδου παγκοσμίως, συνεισφέροντας περίπου στο 67% της παγκόσμιας παραγωγής. Με 4 εκατομμύρια εκτάρια ελαιώνων, κυρίως στη Μεσόγειο, η καλλιέργεια εκτείνεται από παραδοσιακά έως υπερεντατικά συστήματα. Η Ελλάδα κατέχει την υψηλότερη κατά κεφαλήν κατανάλωση στην ΕΕ και στον κόσμο (9,3 lt/άτομο), ενώ Ισπανία και Ιταλία εξακολουθούν να οδηγούν συνολικά την ευρωπαϊκή αγορά.
